zeszmulowiznyibrodna

Wpis

sobota, 23 czerwca 2012

Sikorscy w Proszowicach cz. 1, Insurekcja Kościuszkowska 1794r.

Insurekcji Kościuszkowskiej i Bitwie pod Racławicami 1794, informacje encyklopedyczne:

Insurekcja Kościuszkowska: rozpoczęła się 12.03.1794, gdy generał Antoni Madaliński odmówił poddania się redukcji I Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Narodowej i na jej czele wyruszył z Ostrołęki w kierunku Krakowa. Zakończyła się 16 listopada 1794, gdy ostatnie oddziały powstańcze skapitulowały przed Rosjanami w Radoszycach. Walki trwały do połowy grudnia w Wielkopolsce i na Kujawach.

Bitwa pod Racławicami: zbrojne starcie wojsk polskich, pod dowództwem naczelnika Tadeusza Kościuszki z wojskami rosyjskimi pod dowództwem generała majora Aleksandra Tomasowa. Bitwa miała miejsce w czasie Insurekcji Kościuszkowskiej, 4 kwietnia 1794r. W jej wyniku wojska rosyjskie poniosły klęskę, jej efekt militarny był niewielki jednak efekt moralny już w 12 dni po rozpoczęciu Insurekcji był ogromny.

Wojska Naczelnika Tadeusza Kościuszki w Bitwie pod Racławicami 04.04.1794r.

  • Dywizja Małoposka pod dowództwem gen. Zajączka
  • Dywizja Wielkopolska pod dowództwem gen. Madalińskiego, razem dwie dywizje piechoty ok. 4000-4100 żołnierzy.
  • Rekruci podymni /kosynierzy/ pod dowództwem gen. majora /ziemiańskiego/ Jana Ślaskiego, 1920 pikinierów i kosynierów. 
  • Artyleria - pod dowództwem K. Małachowskiego, 12 dział ok. 50 artylerzystów. 

I kolejna informacja encyklopedyczna o kosynierach:

Bracia generał Jan i Andrzej Ślascy, ziemianie z krakowskiego wystawili własnym sumptem liczące do 2000 piechurów oddziały chłopskie, których podstawowym wyposażeniem były kosy bojowe. Milicja krakowska, jak wówczas nazywano te oddziały miała również drugą nazwę która przeszła do historii Polski - kosynierzy

Kosynierzy 1794r.

Z batalionu kosynierów krakowskich, z opracowania prof. dr. Wacława Tokarza, Żołnierze Kościuszkowscy, Kraków 1915.

Grafika W. Mitarskiego.    

W wielu artykułach i opracowaniach o Insurekcji Kościuszkowskiej i Bitwie pod Racławicami jest informacja o tym że wśród kosynierów byli Sikorscy z Proszowic. Dlaczego ?

Na początek imiona i nazwiska młodych mężczyzn którzy podlegali tzw. poborowi podymnemu /w wieku od 18 do 28 lat/ w tym czasie w Proszowicach: 

Stanisław BatkowskiSebastian Chmura, Stanisław Cieśliński, Józef Czarnecki, Jan Dąbek, Sebastian Dzikowski, Walenty Garbusiński, Franciszek Gąsiorowski, Wawrzyniec Grochalski, Antoni Jaraczewski, Szczepan Jelonkiewicz, Szczepan Jabłoński, Bartłomiej Karczowski, Kazimierz Ludźmirski, Andrzej /Jędrzej/ Łakomski, Mikołaj Moliszewski, Wincenty Palimączyński, Michał Pawłowski, Mikołaj Pawłowski, Jan Pomykalski, Antoni Sikorski, Jakub Sikorski, Michał Skalski, Sebastian Skalski, Kanty Skurczyński, Jan Stopiński, Józef Stremka, Dominik Stopiński, Józef Strojowski, , Szczepan Wciśliński, Józef Zawarczeński, Wojciech Zajączkowski, Stanisław Zberecki, Benedykt Żywiecki.

  • Nazwisko /wytłuszczone, podkreślone/: Sikorscy z Proszowic.
  • Nazwisko /wytłuszczone/: rodziny skoligacone z Sikorskimi w Proszowicach, na przestrzeni kilku wieków.
  • Nazwisko wytłuszczone /wytłuszczone, podkreślone, kursywą/: rodzina z patrycjatu Proszowic, rodzina urzędników miejskich, rodzina rzemieślnicza w XVII i XVIII wieku.
  • Nazwisko /wytłuszczone, kursywą/: rodzina z patrycjatu Proszowic, rodzina urzędników miejskich, rodzina rzemieślnicza w XVII i XVIII wieku nie skoligacona z Sikorskimi.
  • Nazwisko /bez kursywy i podkreśleń, wytłuszczenia/: rodzina nie skoligacona z Sikorskimi.

Dane o patrycjacie, urzędnikach miejskich i rzemieślnikach z Proszowic XVII i XVIII wieku na podst. Proszowice, Zarys dziejów do 1939 roku, pod redakcją prof. Feliksa Kiryka, Wydawnictwo i drukarnia Secesja, Kraków 2000. 

Feliks Kiryk: ur. 24.09.1933 w Bukowsku koło Sanoka, prof. dr hab. em, historyk-mediewista, publicysta. W latach 1993-1999 pełnił funkcję rektora Akademii Pedagogicznej w Krakowie. Wiceprezes Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Historycznego, Doktor Honoris Causa m.in.: Uniwersytetu Rzeszowskiego, Uniwesytetu Lwowskiego, honorowy profesor Uniwersytetu w Kamieńcu Podoldskim.

Wszystkie nazwiska kosynierów z Insurekcji Kościuszkowskiej 1794r. nie są znane. Znane są tylko nazwiska tych którzy podczas tej wojny upamiętnili się w sposób szczególny np. Bartosz Głowacki. Reszta to założenie i legendy rodzinne, jednak z dużym prawdopodobieństwem prawdziwe.

Zasady poboru rekrura podymnego, rozpisane 6 czerwca 1794r.:

  • jeden rekrut pieszy z 5 dymów /domów/, zaopatrzonego w suchary i żołd na miesiąc. 
  • jeden kawalerzysta z 50 dymów /domów/, zaopatrzonego w konia wartości 250 złp.

W tym czasie Proszowice liczyły około 750 mieszkańców, 103 dymy. Wydatki miasta związane z ekwipunkiem rekruta podymnego w tym czasie obejmowały: zakup pary koni, olstrów, kulbaki, pistolety, umundurowanie i in. Razem na sumę ponad 660 złp. W prostym przeliczeniu z Proszowic do pierwszego poboru podymnego z 06.06.1794r. powinno iść co najmniej 23-25 młodych mężczyzn.

Krótkie kalendarium Insurekcji:

  • 24.03.1794, w Krakowie na rynku został ogłoszony akt Insurekcji, powołujący Tadeusza Kościuszkę jej Naczelnikiem.
  • 04.04.1794, zwycięska Bitwa pod Racławicami.
  • 08.04.1794, Tadeusz Kościuszko mianował kosynierów: Bartosza Głowackiego, Stanisława Świstackiego i Andrzeja /Jędrzeja/ Łakomskiego chorążymi regimentu grenadierów krakowskich.
  • 16.04.1794 w Szawlach na Żmudzi rozpoczęło się powstanie na terenach Wielkiego Księstwa Litewskiego.
  • 17.04.1794, wybuchła Insurekcja Warszawska. 
  • 07.05.1794, Tadeusz Kościuszko wydaje Uniwersał Połaniecki.
  • 06.06.1794, pierwszy pobór podymny.
  • 06.06.1794, Bitwa pod Szczekocinami. Doszło do bitwy wojsk polskich z siłami rosyjsko-pruskimi pod dowództwem Fiodora Denisowa i Fryderyka Wilhelma II. 
  • 10.10.1794, Bitwa pod Maciejowicami, w bitwie ranny Tadeusz Kościuszko dostał się do niewoli rosyjskiej, następnie został uwięziony w twierdzy pietropawłowskiej w Petersburgu. 
  • 04.11.1974, wojska gen. Aleksandra Suworowa ruszyły na Warszawę. Po zdobyciu szturmem Pragi wojska rosyjskie dokonały rzezi ludności.  
  • 16.11.1794 pod Radoszycami nastąpiła kapitulacja oddziałów powstańczych przed gen. Aleksandrem Suworowem. 
  • 24 października 1795 Rosja, Prusy i Austria dokonały III rozbioru Polski.

Tak więc z największym prawdopodobieństwem, młodzi Sikorscy brali udział w Insurekcji Kościuszkowskiej od Bitwy pod Szczekocinami /06.06.1794r/. Jednak zakładam że wszyscy młodzi mężczyźni z Proszowic, w tym czasie miasta królewskiego, wzięli udział w Insurekcji Kościuszkowskiej od samego jej początku.

I na koniec odpowiedź na jedno z pytań które przez dłuższy czas nie dawało mi spokoju.

Według tradycji Insurekcji Kościuszkowskiej i Bitwy pod Racławicami kosynier /pikinier/ to tylko włościanin, mówiąc językiem bardziej powszechnym chłop. Tymczasem Sikorscy i rodziny z nimi w tym czasie skoligacone były rodzinami mieszczańskimi. Więc jak było naprawdę ?

Odpowiedź na to pytanie znalazłem w dziele zatytułowanym:

Wojsko Polskie Kościuszki w roku 1794, 16 tablic, obejmujących 105 figur z natury rysowanych przez Michała Stachowicza, Malarza Krakowskiego który żył za czasów Kościuszki, podług wiarygodnych źródeł opracował Bolesław Twardowski, Poznań nakładem Księgarni Katolickiej 1894 /dostępne w Wielkopolskiej Bibliotece Cyfrowej/.

Przysięga Tadeusza Kościuszki na Krakowskim Rynku, 1794r.

Przysięga Tadeusza Kościuszki na Krakowskim Rynku, 24.03.1794r.

Całość pocztówki na:

https://www.facebook.com/media/set/?set=a.260983490684174.58622.227345097381347&type=1#!/photo.php?fbid=260983550684168&set=a.260983490684174.58622.227345097381347&type=3&theater

Kosynierzy i pikinierzy /rekruci podymni/ zależnie od stanu, regionu i możliwości miasta, wsi, gminy, regionu czy też jednostki do której ich wystawiano mogli mieć zupełnie różne umundurowanie. Widoczne jest to na kolejnych tablicach z barwnymi ilustracjami w tym wydawnictwie:

  • Tablica 11, /1, 5/ kosynierzy z województwa Sandomierskiego, /2/ kosynier z okolicy Krakowa, /3/ Tadeusz Kościuszko, /4/ adiutant Kościuszki, /6/ Kurp z okolicy Ostrołęki.    
  • Tablica 13, włościanie z batalionu kosynierów Krakowskich uzbrojeni w kosy i siekiery.
  • Tablica 14, /1/ grenadier krakowski, /2/ włościanin posunięty na stopień oficera /umundurowanie możliwe dopiero po Bitwie pod Racławicami/. 
  • Tablica 21, /1/ oficer kosynierów, /2, 5, 6/ kosynierzy, /3/ pikinier, /4/ chorąży trzymający chorągiew batalionu kosynierów krakowskich /pikinierzy również walczyli w szeregach kosynierów/.

Opisy do tych tablic znajdują się na stronach 80-85, opisy umundurowania wojsk Kościuszkowskich znaleźć można na stronach 86 i 87 /wojska ochotnicze, kosynierzy/. O stroju kosynierów z Proszowic można tu przeczytać: 

"... Letni strój krakowiaków składa się z tzw. kitli t.j. białej płóciennej zwierzchnej sukni, ozdobionej kolorową włóczką, spodni szerokich płóciennych, w buty puszczonych i z obszernego ale niskiego kapelusza, ozdobionego wstążkami i pawiemi piórami. 

Sukmana czyli karazya zmienia swój krój i barwę podług okolic. Proszowiak używa białej wyszywanej sznurkami, która od góry do stanu jest coraz węższa, odtąd aż poniżej kolan coraz szersza i rozchodząca się; z przodu zapinana na haftki.

Skalmierzak nosi ją koloru kafowego; kołnierz nosi przewieszony przez plecy, wyszywany jest białym lub ponsowym sznurkiem w różne wzory.

Bywają jeszcze odmiany, drobniejsze, nie tylko w sukmanach, ale i kamizelach, które noszą pod niemi. Zwykle granatowe sukienne, w jednych okolicach krótsze, w innych aż poniżej bioder, zapinane na guziki i wyszywane wzorzysto ponsowym sznurkiem.

Strój powyżej opisany, właściwy wieśniakom z pod Krakowa, widzimy z małemi odmianami u wszystkich włościan ...".  

Podobną wersję ubioru włościańskiego z okolic Proszowic /przełom XVIII i XIX wieku/ można obejrzeć na portalu internetowym poświęconym Epoce Wojen Napoleońskich: Napoleon.org.pl  

W wykazie wojsk Tadeusza Kościuszki /str. 29-31/ razem ujęte są Wojska Ochotnicze, wśród nich na str. 31 ujęte są:

  • Milicje konne i piesze.
  • Oddziały kosynierów.
  • Oddziały pikinierów,

rozmaitych województw, ziem i powiatów Korony, Litwy i Wielkopolski służące w różnych korpusach. 

W przekazywanej nam tradycji historycznej kosynier to kosynier i nic poza tym. Warto jak widać poszukać w archiwaliach i dowiedzieć się jak więcej.

Michał Stachowicz: ur. 14.08.1768 w Krakowie, zm. 2603.1825, malarz i grafik. Był członkiem cechu malarzy krakowskich, od roku 1817 uczył rysunku w liceum św. Barbary. Malował obrazy przedstawiające wydarzenia historyczne: Przysięga Kościuszki na Rynku Krakowskim, Wjazd księcia Józefa Poniatowskiego do Krakowa w roku 1809, sceny rodzajowe, portrety, obrazy religijne. Pochowany na Cmentarzu Rakowickim.

Jedną z tradycji narodowych która powstała dla upamiętnienia Insurekcji Kościuszkowskiej były tzw. Telegramy Kościuszkowskie przesyłane na terenie Wielkopolski "ku pokrzepieniu serc". Tradycję tę rozpoczęto w roku 1895, trwała do końca lat międzywojennych. 

Fragment "Telegramu Kościuszkowskiego" wydanego dla uczczenia 100 rocznicy śmierci Tadeusza Kościuszki.

15 października tego roku minie 195 lat od dnia śmierci Tadeusza Kościuszki, zm. 15.10.1817 w Solurze w Szwajcarii.

Zapraszam do obejrzenia całego telegramu na blogu uzupełniającym:

https://www.facebook.com/media/set/?set=a.247539498695240.54183.227345097381347&type=3#!/media/set/?set=a.247539498695240.54183.227345097381347&type=3 

 

Informacje o Sikorskich z Proszowic, rodzinie mojej babci Marianny Klementyny Daniłowicz z d. Sikorskiej, można znaleźć również na stronie rodzinnej "Historia rodziny Wciślińskich i rodzin spokrewnionych", z którą to rodziną moi Sikorscy byli spokrewnieni 200 lat temu. Dzięki uprzejmości administratora tej strony zamieszczam adres internetowy strony rodzinno-genealogicznej Wciślińskich i serdecznie go polecam czytelnikom blogu.

http://www.wcislinski.net/

 

Ciąg dalszy nastąpi ...   

 

Czytelników blogu posiadających informacje, zdjęcia, dokumenty czy też inne historie związane z poruszonymi wątkami rodzinnymi na blogu autor blogu prosi o kontakt.

 

Zapraszam również na blog: http://szmulowiznaludzieihistoria.blox.pl/html

Kontakt z autorem blogów:zeszmulowiznyibrodna@gmail.com

Uwaga: Kopiowanie zdjęć, tekstów i innych materiałów dostępnych na blogu, tylko za zgodą piszącego blog.

Szczegóły wpisu

Tagi:
brak
Autor(ka):
stefelek
Czas publikacji:
sobota, 23 czerwca 2012 10:39

Polecane wpisy