zeszmulowiznyibrodna

Wpis

poniedziałek, 10 września 2012

Parafia Luterańska w Wielkanocy, k. Miechowa /1614-1848/.

Zbór Luterański w Wielkanocy k. Miechowa jest nieodłączną częścią Reformacji w Polsce. Przyjmuje się że rok 1520 to początek Reformacji w Polsce, chociaż jak podaje bibliografia: "Już w 1518r. kazania w duchu wyznania ewangelickiego w Gdańsku głosił dominikanin Jakub Knade ... Niedługo potem nowinki religijne dotarły do Wielkopolski. W Poznaniu lat 20-tych /XVI wieku/ działali kaznodzieje luterańscy ... W Krakowie ... kazania w duchu nowego wyznania rozpoczęto głosić dopiero 20 lat później".    

Krótkie kalendarium Zboru krakowskiego:

  • 1517, Początek Reformacji w Niemczech.
  • 1520 do 1552, Początki Reformacji w Polsce.
  • 1557 do 1591, Zbór krakowski w ukryciu.
  • 1591 do 1816, Zbór krakowski na wygnaniu.
  • od 1816, Zbór krakowski z powrotem pod Wawelem.

Zbór w Wielkanocy zbudował Stanisław Wielowiejski, na terenie wsi która w tym czasie była jego własnością. Sam wcześniej przeszedł na kalwinizm. Jak można przeczytać: "Budowany zbór miał grube i mocne mury, dach był dewniany, kryty gontem. Posiadał murowaną wieżę, na której umieszczono trzy dzwony. Obok kościola był cmentarz, dalej dom pastora, dom dla służby, oraz szkoła".       

Krótkie kalendarium Zboru w Wielkanocy:

  • 1613, Rozpoczęcie budowy zboru ewangelickiego w Wielkanocy.
  • 1614, Ewangelicy krakowscy przenoszą siedzibę swojej parafii z Krakowa, do Wielkanocy koło Miechowa i Łuczanowic /obecnie dzielnica Nowej Huty/. W tych dwóch zborach odbywały się nabożeństwa, uroczystości i pochówki ewangelików krakowskich.
  • 1656, podczas potopu szwedzkiego, dwukrotnie napadano i niszczono zbór w Wielkanocy.
  • po 1656, Ewangelicki zbór w Wielkanocy zostaje odbudowany, służy krakowskim i okolicznym protestantom do 1790r.
  • 1675, Pochówek na cmentarzu w Wielkanocy Agnieszki Rej /Rejowej/ z Wielowiejskich, małżonki praprawnuka Mikołaja Reja.

Mikołaj Rej z Nagłowic, ur. 1505 zm. 1569.

http://pl.wikipedia.org/wiki/Miko%C5%82aj_Rej

  • Przed 1680, Prawdopodobny pochówek Reja o nieznanym imieniu /praprawnuk Mikołaja Reja/ patrona zboru w Wielkanocy. 
  • 1680, Pochówek na cmentarzu w Wielkanocy Barbary Rej /Rejowej/ z Wielowiejskich, patronki zboru w Wielkanocy, małżonki praprawnuka Mikołaja Reja.  
  • 1707, Ufundowanie przez krakowskich szkotów-ewangelików, chrzcielnicy dla zboru w Wielkanocy z napisem: "Zelus habitanti.. Cracoviae Magnor.. Britannor.. religions reformatae fecit A... D..... 1707 d.. 20 mai".
  • po 1750, Wg. informacji ze strony: http://krakow.luteranie.pl/o_parafii_dzieje.html przypuszcza się że: "Nawet po roku 1750 Wielkanoc była siedzibą zboru i kościoła a potem luteranie raz w roku uczestniczyli w nabożeństwach wielkanocnych w Sławatyczach. I tak miało pozostać do 1790 roku".
  • 1768, W zborze luterańskim w Wielkanocy zawarł związek małżeński Maurycy Beniowski z Anną Zuzanną Hönsch ze Spiskiej Soboty. Jak można przeczytać na internecie w Gazecie Miechowskiej: "Wybranką Maurycego była panna Anna Zuzanna Hönsch /Heńska/, luteranka, córka zamożnego mieszczucha ze Spiskiej Soboty, miasta należącego z 15 innymi do Rzeczypospolitej Polskiej ... Ślubu owej parze udzielił pastor Bogusław Teofil Arana, który świadectwo tego sakramentu wystawił 15 października roku następnego w Bytomiu, gdzie wówczas przebywał. Odpis tego dokumentu poświadczonego przez władze miasta Poprad w 1787 roku znajduje się w Ôrszágos Levéltár w Budapeszcie /sygn. P-47, Benyovszky Csald/ ... Wieś i folwark należały do pułkownika Józefa Kempieńskiego, z królewskiej gwardii konnej, i jego żony Zuzanny z Żeleńskich, obydwojga wyznania kalwińskiego ... Zawarcie ślubu w zborze wielkanockim, należącym do gminy krakowskiej, miało bardzo duże znaczenie moralne, gdyż nadawało ślubowi wysoką rangę. Państwo młodzi na czas zawarcia obrządku zatrzymali się na kilka dni w należącej do folwarku karczmie i osadzie Cieplice".
  • 1790, przeniesienie zboru krakowskiego z powrotem do Krakowa. Od roku 1790 do roku 1816, miejscem nabożeństw ewangelików krakowskich jest kościół w Podgórzu.
  • 1845, Ślub w kościele Rzymsko-Katolickim w Gołczy biorą moi prapradziadkowie: Maciej Sas z par. Luterańskiej w Wielkanocy i Helena Dębska z par. Rzymsko-Katolickiej w Gołczy. Moi 3 x dziadkowie: Michał Sas i Józefa Sas z d. Karcz, mieszkali w tym czasie w niedaleko położonej od Wielkanocy wiosce Buk.
  • 1848, rozwiązanie par. ewangelickiej w Wielkanocy.

Po rozwiązaniu Zboru:

  • 1848, Administracyjne przypisanie pozostałych ewangelików do zborów w Sielcu k. Staszowa /kalwiński/ i Sławatyczach /luterański/.
  • 1884, Decyzja o sprzedaży nieruchomości kościelnych pozostałych po zborze w Wielkanocy z zastrzeżeniem że:"Wyłącza się spod transakcji marmurowe tablice epitafijne i nagrobki znajdujące się w kościołach i na cmentarzach w tychże miejscowościach".
  • Koniec XIX wieku, Przeniesienie chrzcielnicy ze zboru w Wielkanocy do kościoła Rzymsko-Katolickiego w Bydlinie.
  • Koniec XIX wieku, Przeniesienie większości tablic epitafijnych, żeliwnego krzyża i nagrobków z cmentarza w Wielkanocy na cmentarz w Sielcu k. Staszowa. 
  • Koniec XIX wieku, Dwie płyty nagrobne zostają wmurowane w ścianę ewangelickiego kościola św. Marcina w Krakowie.
  • 1945, Rozwiązanie par. Ewangelickiej w Sielcu k. Staszowa.
  • ok. 1960-1970, W tych latach osamotniony cmentarz w Sielcu k. Staszowa ulega stopniowemu zniszczeniu.
  • 1986, Rozpoczęcie prac związanych z przeniesieniem ocalałych nagrobków z cmentarza kalwińskiego w Sielcu, do Lapidarium w Żychlinie k. Konina, przeniesienie m.in. dużego żeliwnego krzyża z cmentarza i 7-miu płyt upamiętniających Szkotów z par. luterańskiej w Wielkanocy. 
  • Przełom XX i XXI wieku, Podczas budowy domu mieszkalnego na terenie byłego cmentarza zboru luterańskiego, znalezione na nim kości złożono w ostatnim ocalałym grobie luterańskim.
  • 2009, Jedyną pamiątką po zborze i cmentarzu luterańskim w Wielkanocy pozostał przydrożny krzyż /ze strony internetowej Mapa Kultury.pl/: http://mapakultury.pl/art,pl,mapa-kultury,593.html "Krzyż jest pozostałością po cmentarzu luterańskim. Zmarłych członków zboru chowano na owym cmentarzu. Z biegiem lat cmentarz ten został zniszczony, a na jego miejscu osiedlili się ludzie. Obecnie mieszkają tu ... Kości wykopane podczas budowy domu zostały złożone w jedynym grobowcu, jedynym, który przetrwał. Widniał na nim napis: „W dowód wierności swej żonie, ofiaruję – jej mąż” był to grobowiec rodu Ciszewskich ... Do dziś pozostał jedynie krzyż".

W Małopolsce w XVI i XVII wieku, działały również inne zbory protestanckie, m.in. w:

  • Aleksandrowicach, Ewangelicki /1591-1614/.
  • Bydlinie, Ariański /od 1520 do ok. 1550/.
  • Łuczanowicach, Bracia Polscy, Kalwiński /od 1591 do końca XVII wieku/.
  • Nagłowicach, Luterański, Kalwiński /od ok. 1540 do ? XVII wieku/.
  • Oksie, Kalwiński /od ok. 1560 do XVIII wieku/. 
  • Rakowie k. Częstochowy, Bracia Polscy, Ariański /1562-1658/.
  • Sielcu k. Staszowa, Kalwiński /od początku XVII wieku do 1945/.
  • Wieliczce, Luterański /od 1559 do dzisiaj/.

Dane związane z rodziną Rejów patronów zboru ewangelickiego w Wielkanocy, zostały opracowane na podstawie pracy p. Henryka Merczynga Rejowie z Nagłowic jako członkowie Polskiego Kościoła Ewangelickiego /1905/, wydanej w formie reprintu przez Wydawnictwo Semper.  

 

Reformacja w Polsce:

http://pl.wikipedia.org/wiki/Reformacja_w_Polsce#Kalendarium_polskiej_reformacji

Kontrreformacja w Polsce:

http://pl.wikipedia.org/wiki/Reformacja_w_Polsce#Kalendarium_polskiej_reformacji

 

Ciąg dalszy nastąpi ...

  

Czytelników blogu posiadających informacje, zdjęcia, dokumenty czy też inne historie związane z poruszonymi wątkami rodzinnymi na blogu autor blogu prosi o kontakt.

 

Zapraszam również na blogi:

http://szmulowiznaludzieihistoria.blox.pl/html

http://taniezarcie.blox.pl/html

http://znadniemnawiliiiberezyny.blox.pl/html

http://odczasudoczasuwantykwariacie.blox.pl/html

http://zapomnianehistorie.blox.pl/html

http://naspacerzewwarszawskichlazienkach.blox.pl/html

Kontakt z autorem blogów:zeszmulowiznyibrodna@gmail.com

Uwaga: Kopiowanie zdjęć, tekstów i innych materiałów dostępnych na blogu, tylko za zgodą piszącego blog. 

Szczegóły wpisu

Tagi:
brak
Autor(ka):
stefelek
Czas publikacji:
poniedziałek, 10 września 2012 10:14

Polecane wpisy

Komentarze

Dodaj komentarz

  • samozdrowie24 napisał(a) komentarz datowany na 2012/09/10 19:05:51:

    lubię to!

Dodaj komentarz