zeszmulowiznyibrodna

Wpis

piątek, 16 listopada 2012

Pochodzenie nazwisk, Korbaleski, cz. 2.

Korbaleski.

Jest to ciąg dalszy rozdziału:

http://zeszmulowiznyibrodna.blox.pl/2012/07/Korbaleski.html

"Dynia w Polsce ma bogatą tradycję, zwłaszcza na Śląsku, gdzie mówią na nią bania, i w Wielkopolsce, gdzie ją zwą korbolem".

W dzieciństwie gdy jeździłem na wakacje do wujka, do jego domu w Kobyłce pod Warszawą zawsze gdzieś na samym końcu ogrodu rosła dynia, na którą babcia mówiła bania, bo tak zapewne dynię nazywała jej mama - prababcia Karolina /Sikorska z d. Sas/ której rodzina pochodziła ze Śląska. Inną regionalną nazwą dyni jest korbol. Tym razem ta nazwa dyni jest związana z rodziną dziadka Mieczysława, jego małżonka i moja prababcia Józefa Daniłowicz z d. Piotrowska była córką Leopolda Piotrowskiego i Marcjanny Piotrowskiej z d. Korbaleskiej. Rodzina prababci pochodziła z Wielkopolski. 

Nazwisko Korbaleski jest związane z regionem konińskim i jest to najprawdopodobniej typowy błąd literowy. Nazwisko rodziny prapradziadków jest w niewielkim stopniu zmienione np. podczas kolejnych zapisów parafialnych z Korboleskiego na Korbaleskiego.

Wielkopolska od II rozbioru Polski /1793r./ była pod zaborem pruskim, gdzie językiem urzędowym był język niemiecki.

Dynia, korbol, korbas, kurbas - w języku niemieckim Kürbis, łac. Cucurbita.

Dynia olbrzymia Cucurbita maxima, odm. hokkaido, jest niewielką okrągławą dynią japońską z czerwonawą skórką i pomarańczowym miąższem. Jest bardzo delikatna w smaku, posiada miękką skórkę która jest jadalna - w tym przypadku warunkiem jest uprawa ekologiczna. 

To zdjęcie jest również na:

https://www.facebook.com/media/set/?set=a.316710015111521.75191.227345097381347&type=1#!/photo.php?fbid=316711971777992&set=a.316710015111521.75191.227345097381347&type=1&theater

Wydaje się prawdopodobnym taki sposób tworzenia nazwiska moich prapradziadków: 

Idąc od niemieckiego kürbis przez kurbaskorbas dojdziemy do regionalizmu z Wielkopolski -  korbol i na końcu tej wędrówki do nazwiska Korbolewski i Korbale/w/ski. Z tym że czas powstania nazwiska Korbolewski nie musi oznaczać czasu utraty Niepodległości przez Polskę pod koniec XVIII wieku. Osiedleńcy niemieccy w Polsce pojawiali się już we wczesnym średniowieczu, a region Wielkopolski przez wieki był pograniczem. Przyjęcie nazwiska związanego ze słownictwem regionu w którym się mieszkało, nie musiało oznaczać również konkretnej narodowości. Przykładem który mówi o tym do dnia dzisiejszego, jest gwara śląska którą mogą się posługiwać wszyscy ludzie /niezależnie od swojej narodowości/ mieszkający na Śląsku. 

W Wielkopolsce nazwisk związanych z tym pożytecznym owocem-warzywem jest całkiem sporo. Tu cytuję fragment poprzedniego rozdziału z mojego blogu na ten temat:

http://zeszmulowiznyibrodna.blox.pl/2012/07/Korbaleski.html

Odmianami nazwiska Korbaleski są nazwiska: Karbolewski, Korbalewski, Korbolewski, Korbulewski /wyzn. ewangelickie/ i kolejne odmiany tych nazwisk.

Według wyszukiwarki nazwisk serwisu heraldyczno-genealogicznego Domu Polonii w Pułtusku /dane z 1998r./ nazwisko:

  • Karbolewski - występowało w Polsce 12 razy, tylko w byłym woj. Kaliskim i Lesznieńskim.
  • Korbaleski - w Polsce już nie występuje.
  • Korbalewski - występowało w Polsce 3 razy, tylko w byłym woj. Kaliskim.
  • Korbolewski - występowało w Polsce 86 razy, najczęściej spotykane w byłym woj. Kaliskim i Konińskim.
  • Korbulewski - w Polsce już nie występuje, w XIX wieku występowalo w Wielkopolsce.

Historia dyni sięga czasów starożytnych – słynny wódz, polityk i wielki smakosz Lukullus, 117-56 r. p.n.e. podawał na swoich słynących z przepychu ucztach dynię smażoną w miodzie. Uczeni greccy podawali natomiast świeżo utartą dynię zalaną winem jako środek przeciw zaparciom, a dawna medycyna arabska zalecała pić sok z dyni w przypadku bezsenności. Mimo tak szerokiego zastosowania owoców dyni, na polach nowożytnej Europy pojawiły się dopiero w XVI wieku. Uprawa dyni stała się   powszechna na całym świecie w momencie kiedy europejscy odkrywcy, wracający z podróży, przywieżli je wśród wielu innych skarbów rolnych Nowego Świata. Dynia i jej nasiona, były powszechnym produktem spożywczym rdzennych indian amerykańskich, którzy cenili je zarówno z uwagi na ich właściwości dietetyczne jak i lecznicze.

Pierwsze informacje o dyni - korbolu znalazłem na facebookowej stronie Kuchnia Staropolska.

https://www.facebook.com/#!/kuchniastaropolska

O stronie facebookowej Kuchnia staropolska: przepisy kulinarne sprzed kilkuset lat, badania nad historią kuchni, publikacje historyczne, wykłady i pokazy.

Adres strony internetowej:

http://kuchniastaropolska.blox.pl

Ze strony facebookowej Kuchnia Staropolska. 

"Na specjalne życzenie dynia (korbal, korbas) z napisanej około 1686 roku "Mody bardzo dobrej smażenia różnych konfektów", drugiego tomu naszej serii "Monumenta Poloniae Culinaria": "Korbasy, Obłupić korbasy na sztuczki niewielkie, pokrajać i osolić, żadnej wody na nie nie lać, tylko tak w garnek włożyć i pokrywką przykryć, a dać ten garnek między węgle, żeby się spiekły. Gdy będą miękkie, wziąć, a tą wodą, która z nich wywrzeła, zlać ją, i te sztuki na tygiel wyłożyć. Wziąć żółtek od jaja, pół łyżki wódki różanej, trochę cukru i słodkiej śmietany, rozmieszać to i wlać na te korbasy w tygiel, żeby to dobrze uwrzało wespół, i sztukę niesłonego masła przydać".

"Kolejny obiecany korbal. Tym razem nasza definicja ze słownika w "Modzie bardzo dobrej smażenia różnych konfektów", drugim tomie naszej serii:
bania – dynia (Cucurbita L.), w czasach staropolskich nazywana korbas, kurbas; rodzaj roślin jednorocznych z rodziny dyniowatych (Cucurbitaceae Juss.). O kulinarnym przeznaczeniu dyń szeroko pisał Syreniusz, który bardzo cenił je smażone w maśle lub oliwie ... B
ania – dynia (Cucurbita L.), w czasach staropolskich nazywana korbas, kurbas; rodzaj roślin jednorocznych z rodziny dyniowatych (Cucurbitaceae Juss.). O kulinarnym przeznaczeniu dyń szeroko pisał Syreniusz, który bardzo cenił je smażone w maśle lub oliwie z agrestem oraz opisywał potrawki podobne do receptur z książki radziwiłłowskiej. Marcin z Urzędowa twierdził, że „znakomite są banie”. Kluk zachwalał kluseczki z dyni i wyrabiane z niej suszone placki, a pędy dyni radził używać do sałaty, co praktykowano w wielu krajach Europy. Zamieszczony w książce radziwiłłowskiej przepis na „Potrawę z banie” (nr 277) przypomina opisany przez Kluka „tort” z dyni. Z kolei Wielądko podaje receptury na „potaź” i polewkę z dyni. Według Lindego dynia „w wielu rozmaitych odmianach utrzymuje się w ogrodach wieśniaczych i daje pospólstwu dość zdrowy i posilny pokarm”. Baniami (dyniami) nazywano też wyrabiane z dyń lub o podobnym do nich kształcie dzbany, baniaki, pękate naczynia".  

Za udzieloną pomoc w rozwiązaniu zagadki pochodzenia nazwiska moich prapradziadków z Wielkopolski, kucharzom z Kuchni Staropolskiej pięknie dziekuję !
 
Dyniowe przepisy.
  • Dyniowa klasyka po polsku.
    • Dynia w occie http://www.mniammniam.com/Dynia_w_occie-12334p.html
    • Marynowana dynia z przyprawami http://www.mniammniam.com/Marynowania_dynia_z_przyprawami-7363p.html
    • Zupa z dyni na słodko http://www.mniammniam.com/ZUPA_Z_DYNI_NA_SLODKO-12259p.html
  • I dyniowe smakołyki.
    • Ciasto dyniowe z aromatem mandarynki http://www.kwestiasmaku.com/zielony_srodek/dynia/ciasto_dyniowe/przepis.html
    • Dynia w syropie imbirowym http://www.kwestiasmaku.com/zielony_srodek/dynia/z_imbirem/przepis.html
    • Ravioli z dynią http://www.kwestiasmaku.com/kuchnia_wloska/ravioli_z_dynia/przepis.html
    • Risotto z dynią http://www.kwestiasmaku.com/kuchnia_wloska/risotto_z_dynia/przepis.html
    • Tajskie curry dyniowe http://www.kwestiasmaku.com/zielony_srodek/dynia/tajskie_curry_dyniowe/przepis.html

Więcej przepisów jest na:

http://www.kwestiasmaku.com/zielony_srodek/dynia/przepisy.html

Z rodziny dyniowatych w Polsce.

  • Cukinia, Cucurbita pepo var. giromontina.
  • Dynia zwyczajna, Cucurbite pepo.
  • Kabaczek, Cucurbita pepo.
  • Patison, Cucurbita pepo var. patisoniana. 

 

Marcin z Urzędowa, 1500-1573, botanik, lekarz, ksiądz.

http://pl.wikipedia.org/wiki/Marcin_z_Urz%C4%99dowa   

Syreniusz, Szymon Syreński, 1540-1611, profesor Akademii Krakowskiej, lekarz, botanik.

http://pl.wikipedia.org/wiki/Szymon_Syre%C5%84ski_(Syreniusz)  

Linde Samuel , 1771-1847, leksykograf, językoznawca, bibliotekarz.

http://pl.wikipedia.org/wiki/Samuel_Linde

Wielądko Wojciech, 1749-1822, szlachcic, heraldyk, autor książki kucharskiej Kucharz doskonały.

http://pl.wikipedia.org/wiki/Wojciech_Wiel%C4%85dko

 

Bibliografia:

  • http://genealog.mrog.org/odsylacze_imnaz.html
  • http://pl.wikipedia.org/wiki/Dynia_olbrzymia
  • http://pl.wikipedia.org/wiki/Strona_g%C5%82%C3%B3wna
  • http://translate.google.pl/
  • http://wyborcza.pl/2029020,75478,12772328.html
  • http://www.kwestiasmaku.com
  • http://www.nawidelcu.pl/vademecum-smakosza/warzywa/dynia-%E2%80%93-owoc-zycia-i-smierci,1,1,383
  • http://www.mniammniam.com/index.php
  • http://www.abcgospodyni.pl/dyniowate.html
  • http://www.stankiewicze.com/index.php?kat=44&sub=809
  • http://www.wprost.pl/ar/69910/Bikont-do-Maklowicza-Maklowicz-do-Bikonta-Wielka-bania/?pg=0 

 

Ciąg dalszy nastąpi ...

 

Zapraszam również na blogi:

Kontakt z autorem blogów:zeszmulowiznyibrodna@gmail.com

Uwaga: Kopiowanie zdjęć, tekstów i innych materiałów dostępnych na blogu, tylko za zgodą piszącego blog.

Szczegóły wpisu

Tagi:
brak
Autor(ka):
stefelek
Czas publikacji:
piątek, 16 listopada 2012 07:25

Polecane wpisy