zeszmulowiznyibrodna

Wpis

sobota, 29 grudnia 2012

Z kürbisem, kurbasem, korbasem, korbalem i korbolem od wczesnego średniowiecza ...

Jak się okazało korbal ma w Polsce najprawdopodobniej bardzo stare korzenie ...

Postanowiłem kolejny raz przejrzeć dostępne mi materiały i znane mi strony internetowe związane z historią, kucharzeniem, rolnictwem, itp. i prezentuję co z tego się urodziło.

Na początek sprawdziłem występowanie korbalowych nazwisk i nazwisk pokrewnych w kolejności ich historycznego występowania.

Kürbis.

W wyszukiwarce nazwisk http://herby.com.pl/

  • Kürbis w Polsce przed 1998r. nosiła 1 osoba, nazwisko występowało na terenie byłego woj. poznańskiego.

Kurbas i nazwiska pokrewne.

W wyszukiwarce nazwisk http://herby.com.pl/

  • Kurbas w Polsce przed 1998r. nosiła 1 osoba, nazwisko występowało na terenie byłego woj. bielskiego.
  • Kurbasik w Polsce przed 1998r. nosiła 1 osoba, nazwisko występowało na terenie byłego woj. katowickiego.
  • Kurbasów w Polsce w Polsce przed 1998r. nosiło 15 osób, nazwisko występowało na terenie byłych woj.: bydgoskiego 6, opolskiego 8, toruńskiego 1.

Korbas.

  • Geograficzne rozmieszczenie nazwiska Korbas w Polsce.

  • W Polsce są 358 osoby o tym nazwisku, najwięcej osób o tym nazwisku występuje w: pow. Poznańskim 68, pow. Grodzisk Wielkopolski 63, m. Poznań 52, m. Legnica 20, m. Wolsztyn 17,  pow. przemyskim 14, pow. szamotulskim 13,  m. Kraków 12.    

Korbal.

  • Geograficzne rozmieszczenie nazwiska Korbal w Polsce.

  • W Polsce są 352 osoby o tym nazwisku, najwięcej osób o tym nazwisku występuje w: pow. wągrowieckim 67, m. Bydgoszcz 66, pow. nakielski nad Notecią 39, m. Poznań 24, pow. żniński 12, pow. obornicki 10, pow. poznański 9, pow. katowicki 7, m. Kalisz 7, pow. sierpecki 6.

Korbalski.

W wyszukiwarce nazwisk http://herby.com.pl/

  • Korbalski w Polsce przed 1998r. nosiło 16 osób, występowało na terenie byłych województw: bydgoskiego 1, gdańskiego 1, kaliskiego 13, katowickiego 1.

Korbaleski.

W wyszukiwarce nazwisk http://herby.com.pl/

  • Korbaleski w Polsce już nie występuje.

Korbalewski.

W wyszukiwarce nazwisk http://herby.com.pl/

  • Korbalewski w Polsce przed 1998r. nosiły 3 osoby, występowało tylko na terenie byłego województwa kaliskiego.

Korbol i nazwiska pokrewne.

W wyszukiwarce nazwisk http://herby.com.pl/

  • Korbol w Polsce już nie istnieje.
  • Korbolenska w Polsce już nie występuje.

Korbolewski.

W wyszukiwarce nazwisk http://herby.com.pl/

  • Korbolewski w Polsce przed 1998r. nosiło 86 osób, występowało na terenie byłych województw: białostockiego 3, bydgoskiego 9, elbląskiego 21, gdańskiego 8, gorzowskiego 1, kaliskiego 2, konińskiego 24, szczecińskiego 18.

Bydgoskie, kaliskie, konińskie, toruńskie: nieistniejące województwa /przed 1998r./ w których występowało najwięcej nazwisk korbalowych i nazwisk pokrewnych.

Kolejnym elementem układanki okazały się opracowania o sposobie odżywiania się wczesnośredniowiecznych Wielkopolan. 

W tym momencie musimy się cofnąć do czasów prehistorycznych. O tych czasach wiemy że prehistoryczni Wielkopolanie zajadali się pszenicą, jęczmieniem i prosem. Uprawy pszenicy i jęczmienia pojawiły się w Wielkopolsce ok. 2.500 lat p.n.e., podczas gdy żyto zaczęto uprawiać dopiero w ósmym stuleciu n.e. We wczesnym średniowieczu, oprócz jęczmienia i pszenicy, znano już len, rośliny strączkowe i oleiste, a ze zwierząt hodowano: krowy, świnie i owce. Początkowo jedynymi uprawianymi warzywami były rośliny strączkowe i dopiero w XI wieku pojawiły się ogórki, dynia i czosnek, a później kapusta, rzepa, marchew, brukiew i pasternak.

Od razu pokazuję odpowiedź na pytanie: co działo się w Wielkopolsce na początku XI w. i w wiekach wcześniejszych ?

  • Polska za panowania Bolesława Chrobrego, 992-1025.

Plik:Polska 992 - 1025.png

Ze strony http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:Polska_992_-_1025.png&filetimestamp=20120618083129

  • Polska za panowania Mieszka I, 960-992.

Plik:Polska 960 - 992.png

Ze strony http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:Polska_960_-_992.png&filetimestamp=20101007120512

Stolicą Polski w tym czasie było Gniezno, Chrzest Polski prawdopodobnie odbył się w Gnieźnie w 966r.   

Kolejną mapką której warto się przyjrzeć jest

  • Państwo Wczesnopiastowskie, 900-940. 

Plik:Państwo wczesnopiatowskie.svg

Ze strony http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:Pa%C5%84stwo_wczesnopiatowskie.svg&filetimestamp=20121201135540

Można domyślać się, że powyższe mapki mówiące o największym współcześnie zagęszczeniu nazwiska Korbal i nazwisk pokrewnych, mapki pokazujące rozwój państw: pierwszych Piastów i Mieszka I, najważniejsze daty z historii Polski i informacje mówiące o historii kuchni Wielkopolskiej mogą mieć ze sobą związek.

W tym miejscu nasuwa mi się pytanie: w jakim ośrodku, z jakich wykopalisk archeologicznych wiadomo jak odżywiali się mieszkańcy Wielkopolski we wczesnym średniowieczu ?

Takim stanowiskiem archeologicznym może być Biskupin k. Żnina który był położony na północnej granicy państwa wczesnopiastowskiego w odległości ok. 25 km. od Gniezna. Stanowisko archeologiczne w Biskupinie położone jest na terenie należącym do wsi Biskupin w woj. kujawsko-pomorskim, pow. żniński, gm. Gąsawa, na Pojezierzu Gnieźnieńskim.

http://pl.wikipedia.org/wiki/Biskupin_(stanowisko_archeologiczne)  

Takimi miejscowościami mogą być również wykopaliska średniowieczne ze stanowisk archeologicznych w ówczesnych grodach: Bnin, Ląd, Gniezno, Kruszwica, Łekna, MogilnoPoznań lub Trzemeszno. Przyglądając się mapce Polski z czasów Bolesława Chrobrego z XI wieku w wyraźny sposób widoczne jest największe zagęszczenie grodów piastowskich w okolicy Gniezna od Wisły do Poznania, co bardzo pięknie przekłada się na najczęstsze występowanie korbalowych nazwisk /i nazwisk pokrewnych/ w wieku XX i XXI. 

Zakładam również że nowinki na rynku zbożowo-warzywnym powinny pojawić się najpierw w największych ówczesnych ośrodkach miejskich i handlowych. Zakładam również że być może stało się to z jakiegoś powodu, lub z jakiejś okazji.

Spróbujmy w takim razie ułożyć króką chronologię wydarzeń związanych z korbalem w Wielkopolsce.

  • Ok. 900r. Powstaje Państwo Wczesnopiastowskie.
  • 965r. Mieszko I poślubia córkę władcy Czech Bolesława, księżniczkę czeską Dobrawę Przemyślidkę nazywaną również Dąbrówką.
  • 966r. W jednym z miast Państwa Polan odbył się Chrzest Mieszka I, który jednoczesnie jest datą Chrztu Polski.
  • 1000r. W Gnieźnie odbywa się Zjazd Gnieźnieński w którym uczestniczyli król Bolesław Chrobry i król Niemiec, cesarz rzymsko-niemiecki Otton III. Podczas Zjazdu Gnieźnieńskiego proklamowano utworzenie Arcybiskupstwa i Metropolii Gnieźnieńskiej. 
  • Początek XI w. W Wielkopolsce pojawiają się nowe warzywa: marchew, czosnek i dynia nazywana w tym czasie: kürbis, kurbas, korbas póżniej określany nazwami regionalnymi takimi jak korbal lub korbol. Zapewne znacznie później kürbisa/korbala nazwano dynią Cucurbita.
  • 1018r. W Gnieźnie ogromny pożar strawił podgrodzie wraz z kościołem katedralnym, który do 1025r. przebudowano w romańską katedrę.
  • Ok. 1030-1040r. Kryzys Państwa Polskiego.
  • 1038r. Do Gniezna wtargnął książę czeski Brzetysław I, pozostawiając po sobie spalone podgrodzia i zniszczoną, ograbioną katedrę oraz zburzony zamek książęcy. O efektach tego najazdu można przeczytać: "Zanim doszło do splądrowania obudwu stołecznych ośrodków, wojskom czeskim poddał się broniący drogi do Gniezna Giecz. Ludność tej ważnej osady produkcyjnej - wraz z mieszkańcami sąsiednich wsi, którzy się w niej schronili - stała się bardzo atrakcyjnym "nabytkiem" i Brzetysław w całości uprowadził ją do Czech ... Tak objuczony łupami i niewolnikami Brzetysław skierował się z Wielkopolski na Śląsk. Zajął Wrocław i tę dzielnicę państwa piastowskiego na kilkanaście lat przyłączył do Czech. Swój zwycięski pochód zakończył w Pradze, gdzie religijna procesją /1039r./ witano niesione przez jego ludzi relikwie". Relikwie Św. Wojciecha od 1039r. do dzisiaj znajdują się w katedrze św. Wita, w Pradze.
  • Ok. 1040r. Po odzyskaniu władzy król Kazimierz Odnowiciel przenosi stolicę Polski z Gniezna do Krakowa. 
  • Ok. 1100r. O Zjeździe Gnieźnieńskim tak pisał Gall Anonim /zm. po 1116r./: "Bolesław przyjął go tak zaszczytnie i okazale, jak wypadało przyjąć króla, cesarza rzymskiego i dostojnego gościa. Albowiem na przybycie cesarza przygotował przedziwne wprost cuda; najpierw hufce, przeróżne rycerstwa, następnie dostojników rozstawił jak chóry, na obszernej równinie, a poszczególne, z osobna stojące hufce wyróżniała odmienna barwa strojów. A nie była to tania pstrokacizna, byle jakich ozdób, lecz najkosztowniejsze rzeczy, jakie można znaleźć gdziekolwiek na świecie [...]. Zważywszy jego chwałę, potęgę i bogactwo cesarz rzymski zawołał w podziwie: Na koronę mego cesarstwa, to co widzę większe jest niż wieść głosiła [...]. A zdjąwszy z głowy swej diadem cesarski, włożył go na głowę Bolesława na zadatek przemierza i przyjaźni [...] i za chorągiew tryumfalną dał mu w darze gwoźdź z krzyża Pańskiego wraz z włócznią św. Maurycego, w zamian za co Bolesław ofiarował mu ramię św. Wojciecha. I tak wielką owego dnia złączyli się przyjaźnią, że cesarz mianował go bratem i współpracownikiem cesarstwa i nazwał go przyjacielem i sprzymierzeńcem narodu rzymskiego".

Tak wg. Galla Anonima miały wyglądać codzinne uczty na dworze króla Bolesława Chrobrego /opis z roku ok. 1100/.

  • „ ... każdego dnia powszedniego kazał zastawiać czterdzieści stołów głównych, nie licząc pomniejszych; nigdy jednak nie wydawał na to nic z cudzego, lecz wszystko z własnych zasobów. Miał tez ptaszników i łowców ze wszystkich niemal ludów, którzy każdy nas swój sposób, chwytali wszelkie rodzaje ptactwa i zwierzyny; z tych zaś czworonogów jak i z ptactwa codziennie przynoszono do jego stołów potrawy każdego gatunku”

Tak wg. Galla Anonima wyglądała zastawa podczas Zjazdu Gnieźnieńskiego /opis Galla Anonima z roku ok. 1100/.

  • „ ... okazał wrodzoną sobie hojność, urządzając podczas dni swej konsekracji prawdziwie królewskie i cesarskie biesiady i codziennie zmieniając wszystkie naczynia i sprzęty, z zastawiając coraz to inne i jeszcze kosztowniejsze. Po zakończeniu bowiem biesiady nakazał cześnikom i stolnikom zebrać ze wszystkich stołów z trzech dni złote i srebrne naczynia /bo żadnych drewnianych tam nie było/, mianowicie kubki, puchary, misy, czarki i rogi, ofiarował je cesarzowi dla uczczenia go ... Komornikom zaś rozkazał zebrać rozciągnięte zasłony i obrusy, dywany i kobierce, serwety, ręczniki i cokolwiek użyte było do nakrycia, i również zanieść to wszystko do izby zajmowanej przez cesarza” 

Wnioski jakie wynikają z tej tym razem chronologicznie ułożonej historii, wydają się być jednoznaczne ... a pogdybać zawsze jest przyjemnie ...

Na koniec małe P.S.

Od czasu do czasu żałuję że nie jestem historykiem z wykształcenia. Obecnie gnębi mnie pytanie: jakie inne "najkosztowniejsze rzeczy, jakie można znaleźć gdziekolwiek na świecie" pojawiły się po raz pierwszy na ziemiach polskich, z okazji tego tak ważnego dla Polski spotkania dwóch władców sąsiadujacych ze sobą krajów ? Czy pozostały po nich jakieś ślady ...

 

Dynia, bot. Cucurbita, roślina warzywna z rodziny dyniowatych, o płożących się lub czepnych łodygach, dużych szorstkich klonowatych liściach, żółtych kwiatach i dużych żółtych pomarańczowych lub zielonych owocach; znanych jest kilka gatunków; owoc tej rośliny: Kwiaty tej rośliny, Dynia marynowana, Dynia zwyczajna, olbrzymia, figolistna, Dynia szparagowa, kabaczek.

  • określenia regionalne; wielk. korbal, korbol, śl. bania, korbol.

Dyniasty, przypominający kształtem dynię, podobny do dyni, dyniowaty; Dyniasta głowa.

Dyniowaty.

  • Mający kształt dyni, przypominający kształtem dynię, dyniasty.
  • bot, dyniowate, Cucurbitaceae, rodzina roślin zwykle rocznych, płożących się lub pnących, za pomocą wąsów czepnych; obejmuje około 760 gatunków; niektóre gatunki uprawiane dla jadalnych owoców, inne mają zastosowanie w lecznictwie lub sa hodowane jako rośliny ozdobne.

 

Bibliografia.

  • Atlas Historyczny Wojen Polskich, Marek Gędek, Warszawa 2009.
  • Poczet Królów i Książąt Polskich, Mariusz Trąba, Lech Krzyżanowski, Warszawa-Bielsko Biała 2010.
  • Poczet Polskich Królów i Książąt, t. 1, Od Mieszka I do Władysława Laskonogiego, Stanisław Rosik, Przemysław Wiszewski, Wrocław 2005.
  • Słownik Języka Polskiego, t. 1, 2, 3, z suplementem, Warszawa 1978.
  • http://pl.wikipedia.org/wiki/Katedra_%C5%9Awi%C4%99tych_Wita,_Wac%C5%82awa_i_Wojciecha
  • http://pl.wikipedia.org/wiki/Kuchnia_wielkopolska
  • http://pl.wikipedia.org/wiki/Zjazd_gnie%C5%BAnie%C5%84ski
  • Wyszukiwarka nazwisk na http://herby.com.pl/
  • Wikipedia.pl na stronie: Biskupin, stanowisko archeologiczne
  • http://pl.wikipedia.org/wiki/Biskupin_(stanowisko_archeologiczne) 
  • Wstęp do archeologii, Dorota Ławecka, Warszawa 2009.
  • Z archeologią za pan brat, Jerzy Gąssowski, Warszawa 1983.
  • Wywiad z Wojciechem Piotrowskim, sekretarzem naukowym Muzeum Archeologicznego w Biskupinie http://www.muzhp.pl/kalendarium/1238/odkrycie-biskupina-wywiad-1933-8-31.html
  • http://pl.wikipedia.org/wiki/Strona_g%C5%82%C3%B3wna
  • Ze Szmulowizny i Bródna
  • http://zeszmulowiznyibrodna.blox.pl/2012/11/Pochodzenie-nazwisk-Korbaleski-cz-2.html
  • http://zeszmulowiznyibrodna.blox.pl/2012/12/Do-rozdzialu.html
  • http://zeszmulowiznyibrodna.blox.pl/2012/12/Kolejny-raz-o-Korbalach-i-nie-tak-samo-jak.html

 

Ciąg dalszy nastąpi ...

 

Zapraszam również na blogi:

http://kopasinakopaszynakopaszyn.blox.pl/html

Kontakt z autorem blogów:zeszmulowiznyibrodna@gmail.com

Uwaga: Kopiowanie zdjęć, tekstów i innych materiałów dostępnych na blogu, tylko za zgodą piszącego blog. 

Szczegóły wpisu

Tagi:
brak
Autor(ka):
stefelek
Czas publikacji:
sobota, 29 grudnia 2012 11:22

Polecane wpisy