zeszmulowiznyibrodna

Wpis

środa, 12 grudnia 2012

Zbór w Wielkanocy k. Gołczy 1614-1848, z uwzględnieniem działalności zboru w latach 1615-1790.

Ewangelicki Zbór w Wielkanocy k. Gołczy w pobliżu Miechowa był dla wyznawców ewangelicyzmu z Krakowa, okolicznych miast i wiosek jedynym miejscem kultu w latach 1615-1790.
Tak opisywali zbór jemu współcześni:
  • "... zbór miał grube mury, dach był drewniany, kryty gontem. Posiadał murowaną wieżę, na ktorej umieszczono trzy dzwony. Obok kościoła był cmentarz, dalej dom pastora, dom dla służby, oraz szkoła".
     
     
     
 
Skrócona wersja kalendarium  Zboru Ewangelickiego w Wielkanocy k. Gołczy /1614-1848/:
 
 
 
  • 1517r. Początek Reformacji w Niemczech.
  • 1520-1552r. Początki Reformacji w Polsce.
  • 1552-1557r. Zbór krakowski w ukryciu.  
  • 1591-1816r. Zbór krakowski na wygnaniu, w 1591r. całkowicie został zniszczony kościół ewangelicki w Krakowie na ul. Św. Jana 6 zwany brogiem lub stodołą, ze względu na wysoki dach. W roku 1622 nieodbudowany został przekazany kościołowi rzymsko-katolickiemu.
  • 1591-1613r. Siedzibą krakowskiego zboru są podkrakowskie Aleksandrowice.
  • 1613r. Rozpoczęcie budowy zboru ewangelickiego w Wielkanocy przez szlachcica Stanisława Wielowiejskiego, kalwina.
  • 1614r. Ewangelicy krakowscy przenoszą siedzibę swojej parafii z Krakowa, do Wielkanocy koło Miechowa i Łuczanowic /obecnie dzielnica Nowej Huty/. W tych dwóch zborach odbywały się nabożeństwa, uroczystości i pochówki ewangelików krakowskich.
  • 1615r. Po kolejnych napaściach na zbór ewangelicki w podkrakowskich Aleksadrowicach, zbór ostatecznie przeniesiono do oddalonej o ok. 40 km od Krakowa, Wielkanocy k. Gołczy. Od tego momentu tutejszy zbór staje się głównym zborem krakowskich wyznawców ewangelicyzmu.
  • 1687r. Na podstawie wyroku trybunalskiego zostaje zamknięty zbór w Łuczanowicach, w najbliższej odległości od Krakowa funkcjonuje tylko zbór w Wielkanocy. W Łuczanowicach dla wyznawców ewangelicyzmu pozostaje tylko prywatna kaplica.    
  • 1692r. W Łuczanowicach odbywa się ostatni publiczny pogrzeb ewangelicki Stanisława Żeleńskiego z udziałem trzech duchownych ewangelickich, co strona katolicka uznała za prowokację i próbę złamania postanowień trybunału z roku 1687.
  • 1790r. przeniesienie zboru krakowskiego z powrotem do Krakowa. Od roku 1790, do roku 1816, miejscem nabożeństw ewangelików krakowskich jest kościół w Podgórzu.1845r.
  • 1848r. Rozwiązanie par. ewangelickiej w Wielkanocy.

O ewangelickich rodach CiszewskichPrzedpelskich i Zajdliczów, i ich ostatnim, już nieistniejącym grobie rodzinnym /pozostał krzyż / na cmentarzu pozborowym w Wielkanocy można przeczytać na: http://zeszmulowiznyibrodna.blox.pl/2012/12/Cmentarz-ewangelicki-w-Wielkanocy-cd-2.html

Mikołaj Rej z Nagłowic 1505-1569.

I pełniejsza wersja kalendarium zboru Ewangelickiego w Wielkanocy k. Gołczy /1614-1848/:

  • 1517r. Początek Reformacji w Niemczech.
  • 1520-1552r. Początki Reformacji w Polsce.
  • 1552-1557r. Zbór krakowski w ukryciu. 
  • 1591-1816r. Zbór krakowski na wygnaniu, w 1591r. całkowicie został zniszczony kościół ewangelicki w Krakowie na ul. Św. Jana 6 zwany brogiem lub stodołą, ze względu na wysoki dach. W roku 1622 nieodbudowany został przekazany kościołowi rzymsko-katolickiemu.
  • 1591-1613r. Siedzibą krakowskiego zboru są podkrakowskie Aleksandrowice.
  • 1613r. Rozpoczęcie budowy zboru ewangelickiego w Wielkanocy przez szlachcica Stanisława Wielowiejskiego, kalwina.
  • 1614r. Ewangelicy krakowscy przenoszą siedzibę swojej parafii z Krakowa, do Wielkanocy koło Miechowa i Łuczanowic /obecnie dzielnica Nowej Huty/. W tych dwóch zborach odbywały się nabożeństwa, uroczystości i pochówki ewangelików krakowskich.
  • 1615r. Po kolejnych napaściach na zbór ewangelicki w podkrakowskich Aleksadrowicach, zbór ostatecznie przeniesiono do oddalonej o ok. 40 km od Krakowa, Wielkanocy k. Gołczy. Od tego momementu tutejszy zbór staje się głównym zborem krakowskich wyznawców ewangelicyzmu.
  • 1615r. Z tego samego powodu rozwija się zbór w podkrakowskich Łuczanowicach. Łuczanowice są dziś częścią Nowej Huty.
  • 1656r. Podczas potopu szwedzkiego, dwukrotnie napadano i niszczono zbór w Wielkanocy.
  • Po 1656r. Ewangelicki zbór w Wielkanocy zostaje odbudowany, służy krakowskim i okolicznym protestantom do 1790r.
  • 1675r. Pochówek na cmentarzu w Wielkanocy Agnieszki Rej /Rejowej/ z Wielowiejskich, małżonki praprawnuka Mikołaja Reja.

Mikołaj Rej z Nagłowic, ur. 1505 zm. 1569.

http://pl.wikipedia.org/wiki/Miko%C5%82aj_Rej

  • Przed 1680r. Prawdopodobny pochówek Reja o nieznanym imieniu /praprawnuk Mikołaja Reja/ patrona zboru w Wielkanocy.
  • 1680r. Na cmentarzu przyzborowym w Wielkanocy odbył się pogrzeb Barbary Rej /Rejowej/ z Wielowiejskich, patronki zboru w Wielkanocy, małżonki praprawnuka Mikołaja Reja.
  • 1684r. 10 stycznia 1684r. na cmentarzu przyzborowym w Wielkanocy odbył się pogrzeb Samuela Żeleńskiego h. Ciołek, 1664-1883, który zginął w bitwie pod Wiedniem 12 września 1683r.
  • 1687r. Na podstawie wyroku trybunalskiego zostaje zamknięty zbór w Łuczanowicach, w najbliższej odległości od Krakowa funkcjonuje tylko zbór w Wielkanocy. W Łuczanowicach dla wyznawców ewangelicyzmu pozostaje tylko prywatna kaplica.     
  • 1692r. W Łuczanowicach odbywa się ostatni publiczny pogrzeb ewangelicki Stanisława Żeleńskiego z udziałem trzech duchownych ewangelickich, co strona katolicka uznała za prowokację i próbę złamania postanowień trybunału z roku 1687.
  • 1707r. Ufundowanie przez krakowskich szkotów-ewangelików, chrzcielnicy dla zboru w Wielkanocy z napisem: "Zelus habitanti.. Cracoviae Magnor.. Britannor.. religions reformatae fecit A... D..... 1707 d.. 20 mai".
  • po 1750r. Wg. informacji ze strony: http://krakow.luteranie.pl/o_parafii_dzieje.html przypuszcza się że: "Nawet po roku 1750 Wielkanoc była siedzibą zboru i kościoła a potem luteranie raz w roku uczestniczyli w nabożeństwach wielkanocnych w Sławatyczach. I tak miało pozostać do 1790 roku".
  • 1768r. W zborze luterańskim w Wielkanocy zawarł związek małżeński Maurycy Beniowski z Anną Zuzanną Hönsch ze Spiskiej Soboty.
  • 1790r. przeniesienie zboru krakowskiego z powrotem do Krakowa. Od roku 1790 do roku 1816, miejscem nabożeństw ewangelików krakowskich jest kościół w Podgórzu.
  • 1845r. Ślub w kościele Rzymsko-Katolickim w Gołczy biorą moi prapradziadkowie: Maciej Sas z par. Luterańskiej w Wielkanocy i Helena Dębska z par. Rzymsko-Katolickiej w Gołczy. Moi 3 x dziadkowie: Michał Sas i Józefa Sas z d. Karcz, mieszkali w tym czasie w niedaleko położonej od Wielkanocy wiosce Buk.
  • 1848r. Rozwiązanie par. ewangelickiej w Wielkanocy.

Po rozwiązaniu Zboru:

  • 1848r. Administracyjne przypisanie pozostałych ewangelików do zborów w Sielcu k. Staszowa /kalwiński/ i Sławatyczach /luterański/.
  • 1884r. Decyzja o sprzedaży nieruchomości kościelnych pozostałych po zborze w Wielkanocy z zastrzeżeniem że:"Wyłącza się spod transakcji marmurowe tablice epitafijne i nagrobki znajdujące się w kościołach i na cmentarzach w tychże miejscowościach".
  • Koniec XIX w. Przeniesienie chrzcielnicy ze zboru w Wielkanocy do kościoła Rzymsko-Katolickiego w Bydlinie.
  • Koniec XIX w. Przeniesienie większości tablic epitafijnych, żeliwnego krzyża i nagrobków z cmentarza w Wielkanocy na cmentarz w Sielcu k. Staszowa.
  • Koniec XIX w. Dwie płyty nagrobne zostają wmurowane w ścianę ewangelickiego kościola św. Marcina w Krakowie.
  • 1945, Rozwiązanie par. Ewangelickiej w Sielcu k. Staszowa.
  • ok. 1960-1970r. W tych latach osamotniony cmentarz w Sielcu k. Staszowa ulega stopniowemu zniszczeniu.
  • 1986r. Rozpoczęcie prac związanych z przeniesieniem ocalałych nagrobków z cmentarza kalwińskiego w Sielcu, do Lapidarium w Żychlinie k. Konina, przeniesienie m.in. dużego żeliwnego krzyża z cmentarza i 7-miu płyt upamiętniających Szkotów z par. luterańskiej w Wielkanocy.
  • Przełom XX i XXI w. Podczas budowy domu mieszkalnego na terenie byłego cmentarza zboru luterańskiego, znalezione na nim kości złożono w ostatnim ocalałym grobie luterańskim.
  • 2009r. Jedyną pamiątką po zborze i cmentarzu luterańskim w Wielkanocy pozostał przydrożny krzyż /ze strony internetowej Mapa Kultury.pl/: http://mapakultury.pl/art,pl,mapa-kultury,593.html "Krzyż jest pozostałością po cmentarzu luterańskim. Zmarłych członków zboru chowano na owym cmentarzu. Z biegiem lat cmentarz ten został zniszczony, a na jego miejscu osiedlili się ludzie. Obecnie mieszkają tu ... Kości wykopane podczas budowy domu zostały złożone w jedynym grobowcu, jedynym, który przetrwał. Widniał na nim napis: „W dowód wierności swej żonie, ofiaruję – jej mąż” był to grobowiec rodu Ciszewskich ... Do dziś pozostał jedynie krzyż".

1613r. - najważniejsze daty w historii zboru.

 

Kalendarium Reformacji w Polsce:

http://pl.wikipedia.org/wiki/Reformacja_w_Polsce

Kalendarium Kontrreformacji w Polsce:

http://pl.wikipedia.org/wiki/Kontrreformacja_w_Polsce

 

Bibliografia.

 

Ciąg dalszy nastąpi ...

 

Zapraszam również na blogi:

http://kopasinakopaszynakopaszyn.blox.pl/html

Kontakt z autorem blogów:zeszmulowiznyibrodna@gmail.com

Uwaga: Kopiowanie zdjęć, tekstów i innych materiałów dostępnych na blogu, tylko za zgodą piszącego blog.

Szczegóły wpisu

Tagi:
brak
Autor(ka):
stefelek
Czas publikacji:
środa, 12 grudnia 2012 08:44

Polecane wpisy