zeszmulowiznyibrodna

Wpis

wtorek, 08 stycznia 2013

Jeszcze bardziej "Zapominane miejsca pamięci" ...

O jeszcze bardziej "Zapominanych miejscach pamięci", a raczej o pamiątkach z nimi związanymi ...

W ramach poszukiwań rodzinno-genealogicznych /a może coś tam znajdę/ kupiłem parę lat temu opracowanko zatytułowane Zapominane miejsca pamięci, wydane przez Stowarzyszenie Pokolenia, Warszawska Komisja Historii Ruchu Młodzieżowego, Warszawa 2005.  

Okładka tytułowa.

Na str. 78 tego opracowania, pojawia się informacja o tablicy poświęconej pamięci "Proletariatczyków" Ludwika Waryńskiego.

Tablica poświęcona "Proletariatczykom" to druga tablica licząc od prawej strony. Aby niczego nie przekłamać poniżej będą widoczne zbliżenia skanów z tekstami dotyczącymi sfotografowanych tablic" Proletariatczyków" /druga od lewej/ i innych działaczy lewicowych z przed Odzyskania Niepodleglości Polski /pierwsza z prawej/.

Pierwszy tekst od góry /z gwiazdką/, jest poświęcony "Proletariatczykom" Ludwika Waryńskiego. W pierwszym rozdziale poświęconym Korneliuszowi Daniłowiczowi wspominałem o tablicy odsłoniętej w 1926r. poświęconej "Proletariatczykom".

W tym momencie proponuję przypomnieć sobie podstawowe, encyklopedyczne informacje o Ludwiku Waryńskim i I "Proletaryacie".

Z Wikipedii.pl

Waryński Ludwik Tadeusz, 1856-1889, w Szlisselburgu, polski działacz i ideolog polskiego ruchu socjalistycznego, brat Stanisław, ojciec Tadeusza Waryńskiego.

W 1882r. założył partię robotniczą pod nazwą Proletariat. Stanął na jej czele, ułożył również i wydrukował jej program. Wkrótce potem zorganizował całą sieć organizacji z nią związanych. W tym okresie polski ruch socjalistyczny dopiero się rodził, ważną rolę odgrywało zatem rozbudzenie świadomości klasowej robotników. Waryński przekonywał robotników, o których mówiono w tamtym czasie "klasy biedne", "sfery uboższe" albo "niższe", że są członkami klasy robotniczej i powinni być z tej przynależności dumni, gdyż to właśnie oni tworzą wszelkie dobra pracą swoich rąk.

I Proletaryat, Międzynarodowa Socjalno-Rewolucyjna Partia Proletariat, pierwsza polska partia robotnicza opierająca się na założeniach marksizmu, w historiografii zwana również I Proletariatem lub Wielkim Proletariatem.

Jako formy walki przewidywano strajki, manifestacje oraz terror. Partia opowiadała się za internacjonalizmem i sprzeciwiała dążeniom niepodległościowym. Najważniejszym zadaniem była dla partii walka klas: wyzyskiwanych /robotników/ z wyzyskującymi /kapitalistami/, ale w programie partii była również: likwidacja własności prywatnej, bezpłatna oświata, równość społeczna. Partia wydawała własne czasopisma: Proletariat, Przedświt, Walka Klas, Robotnik.

Program I Proletariatu, był próbą zastosowania marksizmu w warunkach polskich: rewolucja w interesie klasy robotniczej, hasło "Proletariusze wszystkich krajów łączcie się" internacjonalizm proletariacki, poprawa sytuacji bytowej, brak kwestii niepodległości, brak kwestii agrarnej.

 

Związek byłych Więźniów Politycznych /poźniej Stowarzyszenie Byłych Więźniów Politycznych w Polsce/ zorganizował w niedzielę 14 lutego 1926r, w 40 rocznicę stracenia 4-ch "Proletariatczyków" na stokach Cytadeli Warszawskiej uroczyste odsłonięcie tablicy im poświęconej. Następnego dnia w Polsce Zbrojnej i w Robotniku w tym czasie dziennikach, można było znaleźć teksty poświęcone tej uroczystości:

Polska Zbrojna, Odsłonięcie tablicy "Proletarjatczyków", str. 3, No 46, z dn. 15.02.1926.

"Odsłonięcie tablicy "Proletarjatczyków".

Wczoraj w południe, w pamiętnym miejscu straceń na stokach Cytadeli, odbyła się podniosła uroczystość odsłonięcia tablicy poświęconej pamięci czterech "proletarjatczyków", straconych tam dnia 26-go stycznia 1886r.  

W dwadzieścia lat po ostatnich egzekucjach, po krwawem uśmierzeniu powstania 1863r. odbyła się tam w strasznem i drogim jednocześnie dla każdego serca polskiego miejscu, nowa egzekucja, nowy mord, który nie był niczem, jak tylko dalszym jednym etapem jednej bitwy więcej w walce o wolność.

"Proletarjatczycy" to pogrobowcy roku 1863, dziedzice jego chwały i jego ewangelii. Oni to gdy cały naród zdawał się przychylać do zdania że iż rok 1863 był błędem, mieli odwagę nawet za cenę własnego życia, twierdzić że rok 1863 był koniecznością.

Cześć ich wielkiej pamieci. Dowodem zaś że pamięć ich drogą jest sercem pracującego ludu polskiego były te tłumy, które na miejsce straceń przybyły. Zakołysały się sztandary. Na mównicę wszedł p. Aleksander Dębski, jeden z najstarszych wiekiem, żyjących jeszcze "proletarjatczyków", dając w swem pięknem przemówieniu zarys powstania organizacji w chwili jej powstania i jej dalsze dzieje i przywodząc na pamięć obecnych czasy tak okrutnego prześladowania. Skończył, opadła zasłona i na ciemnej tablicy złotemi zgłoskami zajaśniały nazwiska: Stanisława Kunickiego, Piotra Bardowskiego, Michała Ossowskiego i Jana Pietrusińskiego.  

Cześć ich pamięci. Odkrywają się wszystkie głowy, chylą się sztandary. Sprawiedliwości dziejowej staje się zadość. Z tego miejsca, gdzie przed 40 laty oczy bojowników umiłowanej sprawy po raz ostatni spojrzały na tak piękną z wysokiego brzegu Wisłę, na Warszawę, na kraj jęczący pod wówczas pod stopą ciemiężcy, od dziś jaśnieć będą złotem swych liter po wsze czasy te cztery imiona, te cztery nazwiska, które dobrze powinniśmy poznać i zapamiętać na zawsze. 

My wszyscy, lecz szczególniej my żołnierze polscy, dla nas stanowią one czynnik wiążący nas z ostatnią naszą walką o niepodległość.

Jak powstańcy z roku 1863, tak i oni ci czterej "proletarjatczycy" dali swe młode życie dla nas. Z ich krwi zrodził się posiew naszych walk o niepodległość, walk pomyślnym zakończonym wreszcie skutkiem.

W pamięci naszej żyć będą zawsze".

Ewentualne błędy w tekście są przeze mnie niezamierzone, tekst jest oryginalnym tekstem z gazety Polska Zbrojna, z mikrofilmu udostępnionego mi w pracowni Biblioteki Narodowej w dn.08.01.2013r. Ksero z tego egzemplarza Polski Zbrojnej będę miał dopiero za ok. dwa tygodnie. Biblioteka Narodowa aktualnie jest w remoncie.

"Na obchód zebrało się wielu ludzi. Podczas samej uroczystości odsłonięcia tablicy - obecnych było co najmniej tysiąc osób. Między uczestnikami, obecna była w komplecie szkoła TUR".

Cytowany tekst jest z Robotnika No 46, str. 1, z dn. 15.02.1926r. Egzemplarz jest dostępny na mikrofilmie w Bibliotece Narodowej, udostępniony w dn. 08.01.2013r.

W tym czasie:

  • Premierem i ministrem spraw zagranicznych R.P. był Aleksander Skrzyński, polityk Stronnictwa Prawicy Narodowej.
  • ministrem spraw wewnętrznych był Władysław Raczkiewicz, bezpartyjny.
  • ministrem skarbu był Jerzy Ździechowski, polityk Związku Ludowo-Narodowego.
  • ministrem sprawiedliwości był Stefan Piechocki, polityk Polskiego Stronnictwa Chrześcijańskiej Demokracji.
  • ministrem pracy był Bronisław Ziemięcki, polityk Polskiej Partii Socjalistycznej.  
  • kierownikiem resortu spraw wojskowych był gen. Lucjan Żeligowski, przed nim gen. Stefan Majewski.
  • Naczelnym redaktorem Polski Zbrojnej w latach 1921-1938 był, płk. Remigiusz Kwiatkowski.
  • Zastępcą naczelnego redaktora Polski Zbrojnej był, mjr. Włodzimierz Dunin-Wąsowicz. 

W związku z chorobą Ministra Pracy Bronisława Ziemięckiego, w jego zastępstwie na uroczystości był: "przedstawiciel Min. Pracy, ob. T. Ulanowski. Mówca podkreślił iż upoważnienie go do reprezentowania Min. Pracy rozszerza sobie - i uważa tu się za przedstawiciela całego Rządu".  

Cytowany tekst jest z Robotnika No 46, str. 1, z dn. 15.02.1926r. Egzemplarz jest dostępny na mikrofilmie w Bibliotece Narodowej, udostępniony w dn. 08.01.2013r. 



W tym momencie każdy kto czyta ten rozdział, może uznać że zagadka tego rozdziału została rozwiązana. Niestety ...

Przypomnę tu tekst z tablicy poświęconej "Proletariatczykom" wiszącej na murach Cytadeli obecnie:

 

 

Stanisław Kunicki

Piotr Bardowski

Jan Pietrusiński

Michał Ossowski

Członkowie Partii

P r o l e t a r i a t

straceni 28.I.1886r.



Ktoś mógłby powiedzieć że to nic, że nie widać tych które "od dziś jaśnieć będą złotem swych liter po wsze czasy ...", że zapewne w ciągu minionych lat złote litery zblakły ...

Niestety, w rzeczywistości napis na oryginalnej tablicy z roku 1926 głosił: 

"Po przemówieniu tow. Dębskiego nastąpiło odsłonięciie tablicy pamiątkowej. Oczom zebranych ukazała się - wmurowana w wał Cytadeli - czarna, piękna swoją prostotą - płyta z napisem:

 

Pamięci bojownikom o wolność

członkom partii "Proletarjat"

Stanisławowi Kunickiemu

Piotrowi Bardowskiemu

Michałowi Ossowskiemu

Janowi Pietrusińskiemu

w 40-letnią rocznicę stracenia

Warszawa, 28 stycznia 1926r.



Fragment tekstu w tym opis tablicy i napis z tablicy, odsłoniętej na murze Cytadeli 14.02.1926r. jest cytowany przeze mnie z Robotnika No 46, str. 1, z dn. 15.02.1926r. Egzemplarz jest dostępny na mikrofilmie w Bibliotece Narodowej. 

Jak na razie nie trafiłem na chociażby ślad fotografii, pokazujacej jak wyglądała oryginalna tablica z 1926r. Proszę o pomoc !

Czy pozostała po niej chociażby jedna fotografia ? 

Informację o tablicy z 1926r. znalazłem przypadkowo parę lat temu w Bibliografii Warszawy, Wydawnictwa ciągłe, 1919-1928, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1977.

Ten skan i inne można znaleźć na:

https://www.facebook.com/media/set/?set=a.322586837857172.76596.227345097381347&type=1#!/photo.php?fbid=322592754523247&set=a.322586837857172.76596.227345097381347&type=1&theater

Obecny wystrój Bramy Straceń został zrealizowany na początku lat 50-tych XX wieku. Wskazuje na to wystrój otoczenia omawianych przez mnie tablic w tym tablicy poświęconej "Proletariatczykom".

Spacer po Cytadeli Warszawskiej i X Pawilonie, ze stycznia 2013r. ukaże się w najbliższym czasie.  

 

I dwie końcowe informacje:

  • Cytadela Warszawska również w czasie II Wojny Światowej była obiektem wojskowym /była zajęta przez wojsko niemieckie/.
  • Nie ma żadnych dostępnych informacji, kiedy omawiana tablica została zdjęta z murów Cytadeli, w związku z czym nie wiadomo czy zdarzyło się to podczas okupacji niemieckiej 1939-1945r, czy też już po 1945r.

 

Polska Zbrojna, obecnie tygodnik wydawany przez Redakcję Wojskową utworzoną przez Ministerstwo Obrony Narodowej.

Robotnik, pismo socjalistyczne, związane z historią i tradycją Polskiej Partii Socjalistycznej. Ukazywało się latach 1894-2003.

TUR, Towarzystwo Uniwersytetów Robotniczych, socjalistyczna organizacja oświatowo-kulturalna, działająca od 1923 do 1948 roku. Organizacja zajmowała się samokształceniem, organizacją akcji odczytowych, działalnością wydawniczą, animowała ruch artystyczny wśród robotników. Organizowała także uniwersytety powszechne. W 2001 r. TUR został reaktywowany z siedzibą w Poznaniu.

 

Bibliografia.

  • Bibliografia Warszawy, Wydawnictwa ciągłe, 1919-1928, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1977.
  • Cytadela warszawska, Stefan Król, Warszawa 1978.
  • Polska Zbrojna, Odsłonięcie tablicy "Proletarjatczyków", str. 3, No 46, z dn. 15.02.1926.
  • Robotnik, Odsłonięcie tablicy pamiątkowej ku czci straconych "Proletarjatczyków", str. 1, No 46, z dn. 15.02.1926.   
  • Wokół Cytadeli, Tomasz Urzykowski, Jerzy S. Majewski, Gazeta Wyborcza z dn. 07.04.2008.
  • Zapominane miejsca pamięci, Krystyn Dąbrowa, Olimpia Zaborska, Witold Straus, Henryk Czerski, Stowarzyszenie Pokolenia, Warszawska Komisja Historii Ruchu Młodzieżowego, Warszawa 2005.
  • Zdjęcie współczesnej tablicy poświęconej "Proletariatczykom" wiszącej na murach Cytadeli Warszawskiej jest z http://pl.wikipedia.org/wiki/Strona_g%C5%82%C3%B3wna   

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Zarys historii rodziny i najważniejsze postacie rodzinne http://zeszmulowiznyibrodna.blox.pl/2013/01/Krotka-historia-rodziny.html

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 

Ciąg dalszy nastąpi ...

 

Zapraszam również na blogi:

http://kopasinakopaszynakopaszyn.blox.pl/html

http://szmulowiznaludzieihistoria.blox.pl/html

http://taniezarcie.blox.pl/html

Kontakt z autorem blogów:zeszmulowiznyibrodna@gmail.com

Uwaga: Kopiowanie zdjęć, tekstów i innych materiałów dostępnych na blogu, tylko za zgodą piszącego blog.

Szczegóły wpisu

Tagi:
brak
Autor(ka):
stefelek
Czas publikacji:
wtorek, 08 stycznia 2013 09:37

Polecane wpisy

Komentarze

Dodaj komentarz

  • jak-to-sie-robi napisał(a) komentarz datowany na 2013/01/09 14:27:27:

    Czego to ludzie nie wymyślą!

  • pscottie150 napisał(a) komentarz datowany na 2013/01/09 16:00:12:

    zdecydowany lajk!

Dodaj komentarz