zeszmulowiznyibrodna

Wpis

środa, 13 lutego 2013

Jędrzej Łakomski, kosynier, uczestnik bitwy pod Racławicami 1794r.

Jędrzej Łakomski, kosynier, uczestnik bitwy pod Racławicami 1794r.

Bitwa pod Racławicami miała miejsce 4 kwietnia 1794r. pod dowództwem naczelnika Tadeusza Kościuszki z wojskami rosyjskimi, czasie Insurekcji Kościuszkowskiej. Wojska rosyjskie w trakcie bitwy, były pod dowództwem gen. majora Aleksandra Tormasowa.

Wg. tradycji historycznej - kosynier z Insurekcji Kościuszkowskiej 1794r. to włościanin. 

Fragment obrazu Jana Matejki, Kościuszko pod Racławicami, 1888r.

Po lewej stronie fragmentu obrazu, widoczny jest siedzący na koniu Naczelnik Tadeusz Kościuszko. "Drugą zwartą grupę postaci tworzą kosynierzy w białych sukmanach, wiwatujący na cześć Kościuszki. Jeden z nich wzniósł ręce do góry w geście radości, drugi kłania się czapką do ziemi; to ponoć Stanisław Świstacki i Jędrzej Łakomski. Nieco na prawo stoi przy zdobycznej armacie Wojciech Bartosz Głowacki, przepasany szerokim pasem góralskim i opierający dłoń z czapką na armacie, w lewej trzyma kosę. Za nim chłop w czerwonym płaszczu z chorągwią kościelną ...".  

Racławice 1794, Barłomiej Szyndler, Historyczne Bitwy, Warszawa 2009.

"...  Bitwa trwała już przeszło dwie godziny, a jej wynik był nadal nierozstrzygnięty. Kościuszko dostrzegłwszy znużenie i wahanie nieprzyjaciela, postanowił przejąć inicjatywę i zaatakować Tormasowa wszystkimi siłami, jakimi rozporządzał w centrum, chcąc roztrzygnąć batalię na swoją korzyść.

W pierwszym rzucie postanowił użyć 320 kosynierów, ktorzy prawdopodobnie już kiedyś służyli w wojsku. Po gwałtownej i paraliżującej nawale ognia artylerii polskiej na pozycje Rosjan Naczelnik podjechał na koniu do ukrytych za pagórkiem kosynierów. Stanął przed ich frontem i wskazując w kierunku baterii rosyjskich, zawołał: "Zabrać mi chłopcy te armaty ! Bóg i Ojczyzna ! Naprzód wiara ! Na ten rozkaz wspomina uczestnik bitwy Wojciech Mączyński - wieśniacy ci pędzą na nieprzyjaciela i to tak gwałtownie, że zaledwie armaty rosyjskie były w stanie dwa tylko kartaczami wyzionąć na nich ognie, a już je zdobyli ...

... Pierwszy dopadł 12-funtowej armaty kosynier z Rzędowic Wojciech Bartosz Głowacki, a widząc że kanonier rosyjski zamierza ją odpalić, zerwał z głowy krakuskę i przykrył nią zapał armaty, uniemożliwiając oddanie z niej strzału. Zaraz za Bartoszem wpadli na baterię dwaj inni chłopi, Stanisław Świstacki z Zakrzowa i Jędrzej Łakomski, którzy wysiekli kosami kanonierów i zdobyli drugą armatę. Przy zdobywaniu trzeciej odznaczył się chorąży Krzysztof Dębowski z 3. Regimentu".

4 kwietnia 1794r. Psiakrew moja harmata, Gazeta Wyborcza, Włodzimierz Kalicki, Duży Format z dn. 04.04.2012.

"... Powołanie pod broń chłopów i uzbrojenie ich w kosy to pomysł naczelnika insurekcji województwa krakowskiego Tadeusza Kościuszki. Na organizatora milicji krakowskiej wyznaczył Kościuszko zaraz na początku insurekcji syna swego znajomego, pułkownika wojsk koronnych Adama Slaskiego - Jana Feliksa Slaskiego, mianowanego na tę okazję generał majorem powiatów
ksiąskiego i proszowickiego. Była to nader celna nominacja. Jan Feliks, wespół z bratem Andrzejem, energicznie zajął się zbieraniem tzw. rekrutów dymowych i formowaniem z nich oddziałów kosynierów. Zadanie miał gen. Slaski o tyle ułatwione, że nie potrzebował ani mundurów, ani broni. Chłopskie kosy na sztorc przekuć można w byle kuźni. Drugą, obowiązkową sztukę broni, noszoną za pasem siekierę, każdy ochotnik przyniósł z własnego gospodarstwa ...

... Huczą bębny. Chłopi z wzniesionymi w górę kosami, ze straszliwym krzykiem ruszają pędem na baterię wroga. Rosyjscy kanonierzy pośpiesznie odwracają armaty. Pierwsza salwa kartaczy kładzie trupem 16 kosynierów. Reszta nie zważa na straty i pędzi dalej. Rosjanie pospiesznie
ładują działa. Kosynierzy są tuż-tuż, gdy druga armatnia salwa obala kilkunastu z nich.

Pierwszy między rosyjskie armaty wjeżdża Kościuszko. Odbija pałaszem ciosy bagnetów i wyciorów.
Wojciech Bartos wpada na baterię jako drugi po naczelniku. Widzi, że rosyjski kanonier zamierza odpalić lontem 12-funtową armatę. Tnie go kosą, wskakuje na działo okrakiem jak na konia i zakrywa wypełniony prochem zapał swą czapką krakuską - teraz już odpalić armaty nie sposób.

- Moja harmata! Psiakrew, moja harmata! - krzyczy Bartos na całe gardło.

Zaraz za Bartosem na baterię wpadają chłopi Stanisław Świstacki z Zakrzowa i Jędrzej Łakomski.
Wyrzynają kanonierów i piechurów - czterometrowe drzewca kos nie dają wrogom szansy sięgnięcia bagnetem kosyniera. Świstacki z Łakomskim zdobywają drugą armatę, chorąży Krzysztof Dębowski - trzecią.

Po chwili cała bateria jest w rękach chłopów. Kosynierzy atakują grenadierów pułkownika Tomatisa usiłujących odbić armaty". 

Kościuszko pod Racławicami, Jan Matejko, 1888r. Obraz jest eksponowany w Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku, w krakowskich Sukiennicach.

Ze strony: http://pl.wikipedia.org/wiki/Ko%C5%9Bciuszko_pod_Rac%C5%82awicami_(obraz)  

Proszowice, Zarys dziejów do 1939 roku, pod redakcją prof. Feliksa Kiryka.

"Bitwa pod Racławicami, w której szczególną rolę odegrali proszowiccy chłopi, wyniosła do symbolu narodowego Bartosza Głowackiego. Ale mniej wiadomo o tym że, że z Głowackim i Stanisławem Świstackim patent na chorążych regimentu grenadierów krakowskich otrzymał jeszcze 8 kwietnia 1794r. na dziedzińcu wawelskim proszowianin Andrzej Łakomski. Wyróżnił się szczególnie w bitwie pod Szczekocinami, w obozie zaś pod Pracką Wolą awansowano go na podporucznika. Uczestniczył następnie w obronie Warszawy, a później był żołnierzem Legionów. Jego ojcem był zapewnie Mateusz Łakomski, który w roku 1794 liczył 44 lata, Andrzej zaś mógł wówczas liczyć 22 lata. Wiele przemawia za tym, że w bitwie pod Racławicami wzięło udział około 25 proszowian".

"Proszowiak /kosynier/ używa /sukmany, czyli karazyi/ białej wyszywanej sznurkami, która od góry do stanu jest coraz węższa, odtąd aż poniżej kolan coraz szersza i rozchodząca się; z przodu zapinana na haftki". 

Wielobarwne tablice z Wojsko Polskie Tadeusza Kościuszki w roku 1794, w tym 16 tablic obejmujących 105 figur, z natury rysowanych przez Michała Stachowicza który żył za czasów Kościuszki, podług wiarygodnych źródeł opracował Bolesław Twardowski, Poznań 1894.

  • Tablica 11, kosynierzy z województwa Sandomierskiego, kosynier z okolicy Krakowa, Tadeusz Kościuszko, adiutant Kościuszki, Kurp z okolicy Ostrołęki.    
  • Tablica 13, włościanie z batalionu kosynierów Krakowskich uzbrojeni w kosy i siekiery.

Opisy do tych tablic znajdują się na stronach 80-85, opisy umundurowania wojsk Kościuszkowskich znaleźć można na stronach 86 i 87 - wojska ochotnicze, kosynierzy.

  • "... Letni strój krakowiaków składa się z tzw. kitli t.j. białej płóciennej zwierzchnej sukni, ozdobionej kolorową włóczką, spodni szerokich płóciennych, w buty puszczonych i z obszernego ale niskiego kapelusza, ozdobionego wstążkami i pawiemi piórami. Sukmana czyli karazya zmienia swój krój i barwę podług okolic.
  • Proszowiak używa białej wyszywanej sznurkami, która od góry do stanu jest coraz węższa, odtąd aż poniżej kolan coraz szersza i rozchodząca się; z przodu zapinana na haftki.
  • Skalmierzak nosi ją koloru kafowego; kołnierz nosi przewieszony przez plecy, wyszywany jest białym lub ponsowym sznurkiem w różne wzory.
  • Bywają jeszcze odmiany, drobniejsze, nie tylko w sukmanach, ale i kamizelach, które noszą pod niemi. Zwykle granatowe sukienne, w jednych okolicach krótsze, w innych aż poniżej bioder, zapinane na guziki i wyszywane wzorzysto ponsowym sznurkiem. Strój powyżej opisany, właściwy wieśniakom z pod Krakowa, widzimy z małemi odmianami u wszystkich włościan ...". 

Więcej tablic z włościańskimi i mieszczańskimi kosynierami Naczelnika Tadeusza Kościuszki , pochodzącymi z różnych regionów Polski można znaleźć na:

https://www.facebook.com/media/set/?set=a.342703702512152.79738.227345097381347&type=1#!/photo.php?fbid=342703712512151&set=a.342703702512152.79738.227345097381347&type=1&theater

Mieszczańscy kosynierzy z królewskiego miasta Proszowice, imiona i nazwiska ustalone na pdst. zasad poboru podymnego z dn. 25.03.1794r.

Kosynierzy z rodziny Sikorskich i rodzin z nimi skoligaconych. 

  • Sebastian Chmura, Stanisław Cieśliński, Andrzej /Jędrzej/ Łakomski, Antoni Sikorski, Jakub Sikorski, Szczepan Wciśliński.

Pozostali kosynierzy z Proszowic:

  • Stanisław Batkowski, Józef Czarnecki, Jan Dąbek, Sebastian Dzikowski, Walenty Garbusiński, Franciszek Gąsiorowski, Wawrzyniec Grochalski, Antoni Jaraczewski, Szczepan Jelonkiewicz, Szczepan Jabłoński, Bartłomiej Karczowski, Kazimierz Ludźmirski, Mikołaj Moliszewski, Wincenty Palimączyński, Michał Pawłowski, Mikołaj Pawłowski, Jan Pomykalski, Michał Skalski, Sebastian Skalski, Kanty Skurczyński, Jan Stopiński, Józef Stremka, Dominik Stopiński, Józef Strojowski, Józef Zawarczeński, Wojciech Zajączkowski, Stanisław Zberecki, Benedykt Żywiecki.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Kiryk Feliks, ur. 1933, prof. dr hab. em., historyk-mediewista, średniowiecznik, publicysta, w latach 1993-1999 rektor Akademii Pedagogicznej w Krakowie, Wiceprezes Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Historycznego.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Bibliografia.

  • Atlas Historyczny Wojen Polskich, Marek Gędek, Warszawa 2009.
  • Bitwa pod Racławicami, Jan Lubicz-Pachoński, Warszawa-Kraków 1987.
  • Kronika Powstań Polskich, opracowanie zbiorowe pod kierunkiem Mariana B. Michalika, Warszawa 1994.
  • Proszowice, Zarys dziejów do 1939 roku, pod red. prof. Feliksa Kiryka, Kraków 2000.
  • Racławice 1794, Barłomiej Szyndler, Historyczne Bitwy, Bellona, Warszawa 2009.
  • Warszawa w Powstaniu Kościuszkowskim, Andrzej Zahorski, Warszawa 1967.
  • Wojsko Polskie Tadeusza Kościuszki w roku 1794, w tym 16 tablic obejmujących 105 figur, z natury rysowanych przez Michała Stachowicza który żył za czasów Kościuszki, podług wiarygodnych źródeł opracował Bolesław Twardowski, Poznań 1894.
  • Żołnierze Kościuszkowscy, Wacław Tokarz, Kraków 1915.
  • Gazeta Wyborcza, Włodzimierz Kalicki, Duży Format z dn. 04.04.2012. http://wyborcza.pl/1,86176,11479627,4_kwietnia_1794_r__Psiakrew__moja_harmata_.html
  • http://www.24ikp.pl/
  • http://pl.wikipedia.org/wiki/Strona_g%C5%82%C3%B3wna
  • http://wcislinski.net/
  • Koligacje rodzinne Łakomskich, Sikorskich i Wciślińskich http://wcislinski.net/korzenie.gif
  • Ze Szmulowizny i Bródna.
  • http://zeszmulowiznyibrodna.blox.pl/2012/09/Znowu-pod-Raclawicami.html

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ze Szmulowizny i Bródna.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 

Ciąg dalszy nastąpi ...

 

Zapraszam również na blogi:

http://kopasinakopaszynakopaszyn.blox.pl/html

http://szmulowiznaludzieihistoria.blox.pl/html

http://taniezarcie.blox.pl/html

Kontakt z autorem blogów:zeszmulowiznyibrodna@gmail.com

Uwaga: Kopiowanie zdjęć, tekstów i innych materiałów dostępnych na blogu, tylko za zgodą piszącego blog.

Szczegóły wpisu

Tagi:
brak
Autor(ka):
stefelek
Czas publikacji:
środa, 13 lutego 2013 06:48

Polecane wpisy

Komentarze

Dodaj komentarz

  • jak-to-sie-robi napisał(a) komentarz datowany na 2013/02/13 18:58:42:

    Ciekawy blog. Pisz często :)

Dodaj komentarz