zeszmulowiznyibrodna

Wpis

wtorek, 19 marca 2013

Podlaskie tradycje w moim domu rodzinnym.

Było ich niestety niezbyt wiele.

Domem w dawnych czasach zajmowała się kobieta. Babcia Daniłowiczowa była tradycyjną, przedwojenną żoną "przy mężu". W dawnych czasach to żona zajmowała się domem, dziećmi i kuchnią - przygotowywała posiłki w domu, więc nic dziwnego że potrawy gotowane przez babcię i mamę, w dość skromnej wersji najlepiej zapamiętałem z dzieciństwa. Wydawało mi się że z podlaskich tradycji rodziny Daniłowiczów nic nie ocalało.

Tymczasem dzięki pracy p. Aldony Rogowskiej-Augustowicz Świadomość odrębności stanowej w relacjach przedstawicieli drobnej szlachty w ziemi łomżyńskiej, przypomniałem sobie parę potraw, dość wiernie przypominających codzienne lub postne potrawy z Podlasia.  

Dni postne na Podlasiu były zawsze bardzo gorliwie przestrzegane. Zachował się taki XVIII wieczny ich opis.

  • Przebywający w Polsce w latach dwudziestych XVIII w. nuncjusz papieski Cosimo de Torres pisał, że mieszkańcy Mazowsza* "są tak pobożni i ściśle post zachowują, że gdyby nieświadomy tego zwyczaju podróżny jadł w ich obecności w piątek jaja lub nabiał naraziłby się na niebezpieczeństwo utraty życia".  

Mazowsza* - przez wiele wieków Podlasie, było częścią Mazowsza. 

Postny kapuśniak z "byczkami".

Wersja z Podlasia, czyli kapuśniak z ziemniakami gotowanymi w kiszonej kapuście.

  • "I one jak się ugotowały, gotowały, to one na wierzchu były tak twarde, miały taką skorupkę, tak jakby upieczone były, chociaż były obierane te ziemniaki, ale one miały taką warstwe od tego kwasu, że po prostu one się nie rozlatywały".

Żeby ugotować dobry kapuśniak, należy oddzielnie ugotować kapustę z przyprawami /z mięsem lub bez/, oddzielnie ugotować ziemniaki i na koniec obydwie części połączyć.

Wersja mojej mamy.  

  • Poszatkowana na drobno kiszona kapusta z warzywami i przyprawami była gotowana do miękkości, na ok. 15 do 20 minut do garnka z kapustą, warzywami i przyprawami były dokładane pokrojone w drobną kostkę ziemniaki. Po ugotowaniu zupy, ziemniaki były zawsze co najmniej lekko-twarde. Taką zupę jadaliśmy dość często. Przyznaję że nie przepadałem za tą zupą. Dopiero teraz po wielu latach, zrozumiałem że smak i konsystencja zupy nie wynikała z braku umięjętności kuchennych mojej mamy, tylko z tradycji którą mama przejęła po swojej mamie i babci, które kultywowały tradycje rodzinne i regionalne rodziny Daniłowiczów z Podlasia.

Postne potrawy z ziemniakami.

Wersja z Podlasia.

  • "... Z racji postu niektóre gospodynie nie używały nawet przypraw, jedzono więc ...".  

Wersja mojej mamy.

  • Podstawową i jedyną potrawą w moim domu rodzinnym w Wielki Piątek, były gotowane, niesolone ziemniaki, wymieszane z wymoczonym, solonym śledziem - jedyna potrawa i jednocześnie obiad w Wielki Piątek. Cebulki, przypraw, itp. ani śladu ... Z tym że niestety, potrawa jest już w zasadzie nie do powtórzenia. Dziś kupuje się w supermarketach śledzia o nazwie Matjas, który praktycznie jest prawie gotowy do jedzenia. W PRL-u kupowało się "tak jak przed wojną", solonego śledzia z beczki, trzeba było go najpierw wymoczyć określoną ilość czasu w wodzie, potem zdjąć z niego skórę, wyjąć mleczko lub ikrę, oddzielić kręgosłup i ości od mięsa i dopiero wtedy samo mięso ze śledzia nadawało się do dalszej obróbki. Sztuka kuchenna prosta - niestety już zapewne zapomniana. Do tego zupełnie inny smak śledzia ... A smak mleczka z cebulką ... Ikra smakowała różnie, zależało to od tego czy była świeżutka, czy troszkę starsza ...  

Potrawy z ziemniaków.

Wersja z Podlasia.

  • Podstawą pozywienia drobnej szlachty na Podlasiu były ziemniaki, z których przygotowywano liczne potrawy, m.in. farafec, zwany także kartoflakiem. Potrawą przygotowywaną tylko w domach szlacheckich były "nieznane chłopom potrawy, "szlachcice", zwane inaczej "pierogi szlacheckie".

Wersja babci Daniłowiczowej.

  • Gdy przyjeżdżaliśmy do dziadków, na Targówek, na ciepłej węglowej kuchni zawsze czekał na nas gliniany garnek z "placgórami". Były to wcześniej usmażone tradycyjne placki ziemniaczane, średniej wielkości z dodaną, niewielką ilością utartej cebuli. Dzięki temu że "placgóry"były zawsze w tym samym przykrytym glinianym garnku i stały na ciepłej kuchni - zawsze były cieplutkie i miały swój niepowtarzalny smak ...

Przepis na pierogi szlacheckie.

Składniki.

  • Ciasto na niezbyt grube pierogi: 1/2 kg mąki, woda, sól.
  • Farsz: 1 kg surowych ziemniaków, 2 duże cebule, tłuszcz do smażenia.

Wykonanie.

  • Przygotować ciasto na pierogi i farsz.
  • Farsz - ziemniaki zetrzeć jak na placki i przysmażyć razem z cebulą na tłuszczu, posolić, popieprzyć do smaku. Można do farszu dodać zioła: tymianek, majeranek, oregano.
  • Ciasto - z mąki i wody wyrobić ciasto, dodać szczyptę soli. Przygotowane ciasto podzielić na mniejsze kawałki, rozwałkować wałkiem do ciasta.
  • Po ostudzeniu farszu lepić pierogi i gotować. 
  • Podawać z surówką, np. z kapusty kiszonej. 

Zupy.

Wersja z Podlasia.

  • Na co dzień gotowano liczne zupy, m.in. szczawiową, pomidorową, buraczkową, zwaną także barszczem czerwonym, kapuśniak ze swieżej lub kiszonej kapusty, ogórkową. Do zup ziemniaki gotowano osobno, podawano je na oddzielnych talerzach, najczęściej okraszone przetopionym na tłuszcz boczkiem lub słoniną.  

Wersja warszawsko-codzienna.

  • Współczesne zupy są gotowane i podawane z ziemniakami. Jedyną zupą którą się jada zgodnie z podlaską tradycją, jest biały barszcz z kiełbasą i ziemniakami.  

Wersja z Mazowsza - obiad na sposób chłopski.

  • W chłopskiej rodzinie mojego taty, do dzisiaj na co co dzień jada się obiad tradycyjnym sposobem z przed lat. Na środku stołu stoi duża gliniana misa z okraszonymi, ugotowanymi, pysznymi ziemniakami z której każdy z domowników nabiera łyżką ziemniaki. Dodatkowo przed każdym stoi głęboki talerz z zupą.

 

Bibliografia.

  • Świadomość odrębności stanowej w relacjach przedstawicieli drobnej szlachty w ziemi łomżyńskiej, fragmenty, Aldona Rogowska-Augustowicz, Warszawa 2008.   
  • Przepisy kulinarne http://kuchnia.o2.pl/

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ze Szmulowizny i Bródna.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 

W trakcie opracowania ...

 

Zapraszam również na blogi:

http://spacerkiempowarszawskichlazienkach.blox.pl/html

http://kopasinakopaszynakopaszyn.blox.pl/html

http://szmulowiznaludzieihistoria.blox.pl/html

http://taniezarcie.blox.pl/html

Kontakt z autorem blogów: zeszmulowiznyibrodna@gmail.com

Uwaga: Kopiowanie zdjęć, tekstów i innych materiałów dostępnych na blogu, tylko za zgodą piszącego blog.

  

Szczegóły wpisu

Tagi:
brak
Autor(ka):
stefelek
Czas publikacji:
wtorek, 19 marca 2013 19:12

Polecane wpisy

Komentarze

Dodaj komentarz

  • jak-to-sie-robi napisał(a) komentarz datowany na 2013/03/20 12:40:46:

    ciekawy blog

Dodaj komentarz