zeszmulowiznyibrodna

Wpis

piątek, 29 marca 2013

Wieś Wielkanoc k. Gołczy, najstarsze zapisy.

Wielkanoc, wieś, powiat miechowski. Stanisław Wielowieyski po zniszczeniu zborów w Aleksandrowicach i Krakowie, wybudował tu w początku w. XVII nowy zbór murowany, obszerny na użytek współwyznawców z okolicy i Krakowa. Uczęszczali tu kupcy krakowscy i okoliczna szlachta: Ożarowscy, Żeleńscy, Złotniccy i inni. Dzieje zboru opowiada "Kronika zboru krakowskiego" spisana przez Wojciecha Węgierskiego, a wydana przez Bandtkego r. 1817 w Krakowie. 

W wieku XV w Małopolsce, w położonych obok siebie powiatach miechowskim i olkuskim, były trzy miejsca/miejscowości związane swoją nazwą z Wielkanocą.

  • Wielkanoc, góra na terenie wsi Chechło, pow. olkuski.
  • Wielkanoc, wieś, gm. Gołcza, pow. miechowski.
  • Wola* Wielkanocka, wieś położona obok wsi Wielkanoc, gm. Gołcza, pow. miechowski.

Najstarsze zapisy.

  • 1389r. Sprawa sądowa - Bernard z Lekszyc k. Proszowic z panią Pełczyną z Mokrzesek o nie przejętą dziedzinę oraz z żoną Wilczka z Wielkanocy* i jej dziećmi z Mokrzesek pro zastawa.
  • 1397r. Goszek i Wilczek z Łękawy Dalechowic k. Proszowic, świadkowie Bernarda z Mokrzysk w sprawie z Morzką z Wielkanocy*.
  • 1404r. Wilczek z Marchocic, Prandota i Wilczek z Wielkanocy*, Andrzej z G., Stanisław z żoną Dorotą oraz Morzka c. Marcisza z Gołczy, Niemierza z Tarnowca i Niemierza z Rzeżuśni procesują się z Anną wdową po Mikołaju i ich dziećmi. W tym miejscu znajduje się przekreślony napis „Anna relicta z dziećmi Nicolai heredis de Crampa, de Golcza, de Chobansza, de Buk, de Camonicze, de Zeruszno, Piotrasz de Wężerów”.
  • 1414r. Prandota z Wielkanocy*, ojciec i opiekun nieletniego Jana sprzedaje za 200 grz. i za łan powyżej Babiej Góry, Babagora, w Pstroszycach Boguszowi z Pstroszyc 8 łanów i czwartą część młyna tegoż Jana w Gnojniku k. Czchowa.
  • 1416r. Elżbieta żona Klemensa Wątróbki ze Strzelec Małych i Małgorzata żona Stogniewa z Niedźwiedzia cc. Wilczka z Marchocic dzielą się dobrami dziedziczonemu po ojcu. Elżbiecie przypada cała część dziedziny Marchocice, Małgorzacie całe wsie: Miechowice, C., Tarnowa, Mordarka i sołectwo w Klonowie. Elżbieta zobowiązuje się do Bożego Narodzenia uwolnić siostrze Małgorzacie wieś C. pozostającą w zastawie u Prandoty z wsi Wielkanoc* i Rzerzuśni pod gwarancją dania jej w zastaw połowy swej dziedziny Marchocice z wyjątkiem dworu i ról dworskich, jeśli tego warunku nie wypełni, utraci na rzecz Stanisława z Mojkowic 100 grzywien i siostry na nowo przeprowadzą podział dóbr.
  • 1426r. Mikołaj syn zmarłego Andrzeja z Chechła zastawia za 5 grzywien Małgorzacie wd. po Miklosie z Chechła całą część dziedzictwa po ojcu i matce w Chechle, Klemens z Chechła sprzedaje za 10 grzywien Pawłowi Pękali z Chechle 4 niwy* w Chechle, dwie w polu na Wielkanocy*, jedną na Glinie i jedną na Buczynej górze z łąką nad rz. Przemszą Białą naprzeciw siedliska zw. Seviszinszkye.
  • 1429r. Wielkanoc*, góra w Chechle k. Olkusza.
  • 1433r. Połowa wsi zw. Wola Wielkanocka* k. Gołczy z młynem leży nad potokiem zw. Jawornik*.
  • 1438r. Elżbieta wdowa po Mikołaju z Czech z s. Piotrem zeznają, że Nieustęp z  Parva Xanx*. spłacił ich z czynszu z cz. dziedz. w Czechach, którą obecnie zarządza. Będzie ją trzymał do Bożego Narodz. a potem pod karą XV zwrócić tę część Elżbiecie i Piotrowi z bydłem i trzodą ale bez zasiewów. Jeśli coś wysiał w tym roku, to sam to zbierze i umorzy dawny zapis, wydano 3 dok. Nieustępowi z Parva Xanx: 1-szy sprzed 4 lat na rolę, 2-gi sprzed 3 lat na młyn i 3-ci z ostatnich terminów dotyczący wiana jego córki, zapisanego przez Jana z Wielkanocy*, tenże Nieustęp ma uwolnić od szkody i poręki 11 1/2 grz. u Tomka z Knyszyna Niemstę z Krzcięcic.
  • 1441r. Jan z Wielkanocy* i Stanisław z Woli Wielkanocnej*, dziś nie istniejąca, godzą się w sprawie nowego przekopu. M. in. Jan winien przeprowadzić „fluviolum alias rzeczkę” zw. Chobączka* do swoich stawów rybnych i aż do stawów rybnych i młyna Stanisława.
  • 1445r. Mikołaj z Wielkanocy* wydzierżawia na 2 lata za 30 grz. Stanisławowi z Janowic k. Działoszyc, całą swoją część w Wielkanocy. 
  • 1466r. Dorota żona Stanisława z Wielkanocy* c. Stanisława Szreniawy z Imbramowic. 
  • 1466r. Szlachetna Anna wdowa po Mikołaju z Gołczy i jej synowie: Jan i Stanisław wydzierżawiają na rok Stanisławowi z Wielkanocy* dobra w Gołczy i Buku. 
  • 1498r. Panna Katarzyna z Wielkanocy zapisuje Stanisławowi Szreniawie z Imbramowic 4 1/2 grzywien na 1 łan w Krępa k. Miechowa, który ma w zastawie od Jana Wilczka 
  • 1537r. Mikołaj Kaliński dziedzic części w Kalinie Wielkiej zobowiązuje się zwrócić 100 flolrenów polskich Stanisławowi Wielkanockiemu z Wielkanocy* pod warunkiem wwiązania go do swej części w Kalinie Wielkiej. 

Mapka na której można odnaleźć obydwie Wielkanoce znajduje się na facebooku:

https://www.facebook.com/#!/photo.php?fbid=363194127129776&set=a.363194097129779.1073741833.227345097381347&type=1&theater

Herb Mądrostki.

Ze strony: http://pl.wikipedia.org/wiki/M%C4%85drostki

Herbowni: Bąbelski, Berdowski, Borzniewski, Borzniowski, Bydliński, Chobęcki, Galowski, Golecki, Gołecki, Kruszyna, Lissowski, Małyszczycki, Mądrostka, Mądroszkiewicz, Wielkanocki, Wielkonocki, Wilczek.

W Encyklopedii nazwisk i przydomków szlacheckich, Jana Siwika można znaleźć,

  • Wielkanocki vel Wielkonocki h. Mądrostki, 1460, Wielkanoc, pow. miechowski, woj. krakowskie.

W Spisie rodów szlacheckich, integralnej części Herbów Rodów Polskich, Orbis Book London Ltd. 1990 sporządzonym przy współudziale p. Teresy Korzeniowskiej szlachtę o nazwisku Wielkanocki h. Mądrostki można odnaleźć,

Za to w tym samym wspólnym opracowaniu Herby Rodów Polskich, Orbis Book London Ltd. 1990 herbownymi h. Mądrostki są:

  • Borzniowski, woj. krakowskie 1460, Gołecki, woj. krakowskie 1564, Kruszyna, woj. sandomierskie 1460, Lissowski, Wołyń 1528, Mazowsze 1648, Mikułowski, woj. sandomierskie 1460, Wilczek, woj. krakowskie 1368.

Herbownego o nazwisku Wielkanocki vel Wielkonocki h. Mądrostki - brak.

Pochodzenia nazwiska Wielkanocki/Wielkonocki na stronach związanych z tematyką pochodzenia nazwisk nie znajdzie się ...

 

Nowsze i najnowsze zapisy dostępne na internecie i w gazetach codziennych.

Wielkanoc, województwo małopolskie.

  • "W pobliżu miejscowości znajduje się źródło, które według podań jeszcze za czasów pogańskich odznaczało się cudownymi, magicznymi właściwościami. 20 kwietnia 1768 w miejscowym zborze kalwińskim Maurycy Beniowski, późniejszy podróżnik i awanturnik, zawarł związek małżeński z Anną Zuzanną Hönsch".

Cudowna woda ze wsi Wielkanoc działa uzdrawiająco.

  • "Woda ze źródełka w Wielkanocy (woj. małopolskie), jedynej wsi o takiej nazwie w Polsce, ma cudowną moc. Ale z jej leczniczych właściwości można skorzystać tylko w Wielki Piątek. I to przed wschodem słońca! Co roku w Wielki Piątek, jeszcze zanim wstanie słońce, przy źródełku ustawiają się kolejki liczących na cudowne uzdrowienie ludzi. Wszyscy najpierw zanurzają dłonie w lodowatym strumieniu, nabraną wodą przemywają oczy, a potem całą twarz. - Mówi się, że twarz przemywać trzeba dla zdrowia, a oczy, żeby dostrzec prawdę - tłumaczy Józef ... (72 l.), mieszkaniec Wielkanocy, który od lat doświadcza cudownego działania wody. Czuję się lepiej niż wtedy, gdy miałem 30 lat - zachwala pan Józef. Mężczyzna wspomina, jak kilkadziesiąt lat temu 9-letni chłopiec z jego dalekiej rodziny był śmiertelnie chory. Gdy lekarz postawił na nim już krzyżyk, ojciec zawinął synka w koc, zaniósł nad źródełko, a potem całego zanurzył. I stał się cud, chłopiec wyzdrowiał. - To najlepszy dowód, że ta woda naprawdę uzdrawia - podsumowuje emeryt".

Wielkanoc i dzwon Zygmunta.

  • "Wielkanoc leży ledwie … 40 km od Krakowa. Droga do niej nie najlepsza, to też i rzadko kto z obcych do Wielkanocy teraz zagląda. A kiedyś była to bardzo ważna miejscowość. Ta oryginalna nazwa małej podkrakowskiej wsi, liczącej ledwie 70 numerów pochodzi od Misterium Zmartwychwstania Pańskiego. Do miejscowego dziedzica przyjeżdżali na Wielkanoc wierni z całej Polski. Była Wielkanoc ważnym miejscem dla wyznawców kalwinizmu. Tu mieszkał Główny Minister. Proboszczem wielkanocnej parafii kalwińskiej był słynny Wojciech Węgierski. On to właśnie doprowadził do powstania wielkanocnego zboru kalwińskiego, który w roku 1636 liczył 174 mężczyzn i 100 kobiet. W tym czasie mieszczanin krakowski Mateusz Królik buduje gościnny dom drewniany. Do Wielkanocy przenosi się słynny uczony Krakowskiej Akademii - Jan Brożek. Rośnie sława miejscowej drukarni, która wydaje podręczniki i broszury propagandowe. Przez cały wiek 16-ty i pierwszą połowę wieku 17-go toczy się w Wielkanocy spokojne zborowe życie. Urzędnicy z Krakowa przyjeżdżają tu rzadko, bo droga do Wielkanocy jest trudna: wyboista i kręta ...".

... który w roku 1636 liczył 174 mężczyzn i 100 kobiet. W tym czasie mieszczanin krakowski Mateusz Królik buduje gościnny dom drewniany. Do Wielkanocy przenosi się słynny uczony Krakowskiej Akademii - Jan Brożek ...

Jest to jedyny słynny uczony Krakowskiej Akademii - Jan Brożek z tych samych czasów, jakiego udało mi się odznaleźć w literaturze i na internecie.

  • Jan Brożek, 1585-1652, polski matematyk, astronom, pisarz, polski duchowny katolicki, medyk, muzyk, mówca, rektor, mecenas Akademii Krakowskiej. 

    W 1604r. rozpoczął naukę na wydziale filozoficznym Akademii Krakowskiej. Uzyskał również doktorat z medycyny na uniwersytecie padewskim. W swych pracach zajmował się teorią liczb, geometrią, a także medycyną, teologią i geodezją. Był zwolennikiem teorii kopernikowskiej. W 1620r. wydał podręcznik arytmetyczny Arithmetica integrorum. W 1638 wydał Apologia pro Aristotele et Euclide. Rozwiązał tzw. problem izometryczny. Był pierwszym biografem Mikołaja Kopernika, zebrał sporo pamiątek po nim, z których część zaginęła po śmierci Brożka. Od 1632r. do śmierci Jan Brożek w 1652r. był proboszczem rzymsko-katolickiej parafii p.w. św. Bartłomiejka w Staszowie. 

    Pierwsze wydanie epokowej pracy Mikołaja Kopernika - De revolutionibus orbium coelestium, wydrukowane zostało w Norymberdze w 1543r. w nakładzie 400–500 egzemplarzy. Egzemplarz pierwszego wydania znajdował się w zbiorach Collegium Hosianum w Braniewie. W 1626r. roku dzieło to wraz z innymi łupami wojennymi trafiło do Szwecji. Obecnie biblioteka w Uppsali posiada najsłynniejsze na świecie kopernikana. Ze szwedzkiego raportu Bibliotheca Copernicana z 1914 roku wynika, że z 46 tomów kopernikańskich z notatkami astronoma 39 znajduje się w bibliotece uniwersyteckiej w Uppsali, dwa w uppsalskiej bibliotece Obserwatorium Astronomicznego i jeden w Szwedzkiej Bibliotece Narodowej. Obecnie zbiory te są obiektem polsko-szwedzkich projektów naukowych.

Przeciwko systemowi Kopernika wystąpili w oparciu o Biblię m. in. Marcin Luter i Filip Melanchton. Według teologów katolickich teoria Kopernika nie była udowodniona w stopniu, który usuwałby wątpliwości natury naukowej i teologicznej. Najwybitniejsi filozofowie i astronomowie epoki: Tycho Brahe, Justus Lipsius, Joseph Scaliger, Frasis Bacon opowiadali się za systemem Ptolemeusza. W 1620r. Kongregacja Indeksu Ksiąg Zakazanych uznała, że nowej teorii nie można podawać jako pewnik, zezwalając jednak na traktowanie jej jako hipotezy. Dopiero w 1757r. dzieło Kopernika zdjął z indeksu papież Benedykt XIV.

Wielkanoc i dzwon Zygmunta, c.d.

  • "... Dziś w Wielkanocy nie ma ani jednego wyznawcy kalwinizmu. Nawet słynna rodzina Bonnenbergów nie jest w stanie stwierdzić, który z ich przodków był ostatnim wielkanocnym kalwinem. Są tu wyłącznie Katolicy, których największym zmartwieniem jest to, że muszą chodzić do kościoła do sąsiedniej Gołczy. Że kawalerów jest dużo, którzy ani myślą żenić się z miejscowymi pannami - kto by się dziś takimi sprawami przejmował? Zresztą na Wielkanoc żenić się w Wielkanocy - za dużo dwa grzybki do barszczu. Na Wielkanoc w Wielkanocy są inne atrakcje.

    Stara tradycja każe młodzieży udać się w drugi dzień świąt do lasu i w pole. Tak robili ich dziadkowie, wierząc, że w tym dniu pole, łąki i las upominają się o nich, o ich pracę. Młodzież już w to nie wierzy ale tradycja jest rzeczą świętą, zwłaszcza jeśli mieszka się w Wielkanocy ...".

Pisownia i liternictwo we wspomnianych przeze mnie fragmentach artykułów, są zgodne z oryginałami dostępnymi na internecie.

Przypisy.

  • Chobączka*, 1441r. Chobączca, rzeczka, dziś Bełk, górny bieg Gołczy, Gołeczki, prawego dopływu Szreniawy.
  • Jawornik*, 1433 fluvius Jawornik, 1567 riwulus Jawornik, potok i miejsce o nie zachowanej nazwie. Potok prawdopodobnie identyczny z potokiem Gołeczka, prawym dopływem Szreniawy.
  • Niwa*, forma terenu - to, co styka się z polem, co przylega do pola, w systemie wiejskiej gospodarki feudalnej była to jednostka służąca celom obrachunkowym i ewidencyjnym. Podział gruntu na niwy mógł np. wynikać z typu łanowego pomiarów powierzchni, tzn. że niwa złożona była z parcel o wymiarach łanu.
  • Parva Xanx*, 1437 Książ Mały.
  • Wielkanoc*, góra położona na terenie wsi Chechło k. Olkusza - dziś pole o tej nazwie położone ok. 30 km. od wsi Wielkanoc k. Gołczy.
  • Wielkanoc*, wieś - do wsi Wielkanoc w 1567r. należy mała sadzawka czyli Stare Moczydło założona na potoku Jawornik.
  • Wola*, nazwa pochodzi od imion złożonych typu Wolimir, lub od woleć - dawać czemuś pierwszeństwo, wola dawniej - zwolnienie od powinności wobec właściciela ziemi, lub też - zdolność do świadomego wyboru, 1419r.
  • Wola Wielkanocka*, w 1433r. połowa wsi Wielkanoc zw. Wola Wielkanocka z młynem leży nad potokiem zw. Jawornik.  

Bibliografia.

  • Encyklopedia nazwisk i przydomków szlacheckich, Jan Siwik, Warszawa, przed 2010.
  • Herbarz Polski, od średniowiecza do XX wieku, Tadeusz Gajl, Gdańsk 2007.
  • Herby Rodów Polskich, Mieczysław Paszkiewicz, Jerzy Kulczycki, Teresa Korzeniowska, Londyn 1990.  
  • Herby Szlachty Polskiej, Zbigniew Leszczyc, Poznań 1908.
  • Kronika zboru ewangelickiego krakowskiego przez X. Wojciecha Węgierskiego, oprac. M. Pawelec, Kraków 2007 http://www.inbook.pl/product/show/149136/ksiazka-kronika-zboru-ewangelickiego-krakowskiego-przez-wojciecha-wegierskiego-wojciech-wegierski-ksiazki-nauki-humanistyczne-historia 
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich http://dir.icm.edu.pl/pl/?find_in=fulltext&volume_id=16&find_text=&search_volume=all&.x=31&.y=5
  • Słownik historyczno-gegraficzny ziem polskich w średniowieczu http://www.slownik.ihpan.edu.pl/index.php 
  • Mapa woj. małopolskiego http://maps.google.pl/maps?hl=pl&tab=wl
  • Dziennik Polski http://www.dziennikpolski24.pl/
  • Polska Info http://www.polska.info-polska.com.pl/
  • Super Express http://www.se.pl/
  • Wikipedia.pl http://pl.wikipedia.org/wiki/Strona_g%C5%82%C3%B3wna
  • Życie, Tygodnik Polonii Kanadyjskiej http://www.zycie.ca/
  • http://www.stankiewicze.com/

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ze Szmulowizny i Bródna.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 

W trakcie opracowania ...

 

Zapraszam również na blogi:

http://spacerkiempowarszawskichlazienkach.blox.pl/html

http://kopasinakopaszynakopaszyn.blox.pl/html

http://szmulowiznaludzieihistoria.blox.pl/html

http://taniezarcie.blox.pl/html

Kontakt z autorem blogów: zeszmulowiznyibrodna@gmail.com

Uwaga: Kopiowanie zdjęć, tekstów i innych materiałów dostępnych na blogu, tylko za zgodą piszącego blog.

Szczegóły wpisu

Tagi:
brak
Autor(ka):
stefelek
Czas publikacji:
piątek, 29 marca 2013 07:56

Polecane wpisy